Orta Çağ'da Adap Kitapları: 15. Yüzyıl Metinlerinde Çocuklara Burunlarını Karıştırmamaları Tembihleniyor!

Sosyal bir hayvan türü olduğumuz için, çocuklarımızı nasıl eğittiğimiz, türümüzün gidişatı ve geleceği için gerçekten çok önemlidir. Çocuklar, neredeyse doğdukları andan itibaren etraflarını durmaksızın analiz edip, en sık tekrar eden davranışları kopyalama yoluyla öğrenen makinalar gibidir. Dolayısıyla çocukların ortamındaki davranışlar, genlerinde bulunan bilgilerle birlikte, o çocuğun düşünsel dünyasını ve davranış repertuvarını inşa edecektir.

Bunun en net örneğini, çocuklara sosyal normları öğretme sırasında görüyoruz: sofra adabı, toplumdaki diğer insanlarla iletişimde dikkat edilmesi gerekenler, vücut sıvılarıyla ilgili kurallar... Örneğin neredeyse tüm toplumlarda burun karıştırma ve sümükle oynama gibi davranışlar "kabul edilemez" veya "ayıplı" davranışlardır. Benzer şekilde, birkaç istisna haricinde tüm toplumlarda "yüksek sesle geğirme" davranışı istenmeyen davranışlar arasındadır.

Dediğimiz gibi, elbette bunların istisnaları var: Örneğin Hindistan, Çin, Bahreyn ve Güney Kuveyt'te yemek sonrası geğirme memnuniyet belirtisi olarak algılanmaktadır. Fakat bu tür izole davranış farklılıkları genellikle bu toplumlarda sonradan evrimleşen kültürel kırıntılardır. Birçok toplum, antik atalardan kalma davranışlar çerçevesinde kültürlerini şekillendirmektedir.

15. Yüzyıldan Terbiye Dersleri

Ve İngiltere Kütüphanesi tarafından dijital ortama aktarılan bazı dokümanlara göre, bu kurallar gerçekten de hiç yeni değiller: 1480 yılında yayımlanan The Lytille Childrenes Lytil Boke (Küçük Çocuklar için Küçük Kitap) isimli "terbiye kitabı"nda şunlar tembihlenmektedir:

• Kulak veya burun delikleriyle oynama.
• Bıçağınla dişlerini karıştırma.
• Masada tükürme.
• Boğazına bir şey takılırsa geğirme.
• Gülme, sırıtma, çok konuşma.
• Efendin içiyorsa, içme. O bitirene kadar bekle.
• Peyniri getirmek konusunda aceleci olma.

Görülebileceği gibi bazıları günümüzde de aynen geçerli olan, bir kısmı ise zaman içinde terk edilmiş olan bu terbiye önerileri, 13. yüzyıl ila 18. yüzyıl arasında görülen adap kitapları isimli bir kitap kategorisine örnekler sunmaktadır. Bunlar, Orta Çağ'dan Rönesans'a geçiş sırasında Avrupa'da özellikle popülerleşen, asil tabakaya dahil olma hayali kuran insanların özellikle okumayı seçtiği kitaplardır. Bu kitapların yazarları, sıklıkla dini referanslarda bulunup, bu tarz adap kurallarının doğrudan doğruya cennetten geldiğini iddia etmektedirler.

Bu kitaplarda, kişilere et kesiminden, hayvanlardan kan akıtmaya kadar birçok konuda uygun metotlar öğretilmektedir. Bu bakımdan, günümüzdeki kişisel gelişim veya tavsiye kitaplarının atası olarak görülebilirler.

Ne yazık ki o dönemin çocuklarının bu kitaplara ne kadar uyduğu veya ailelerin bunları ne katılıkta uyguladığı konusunda pek bir bilgimiz bulunmuyor. Fakat bildiğimiz bir şey, 1700'lü yıllardan itibaren bu kitapların daha ikinci plana düştüğü ve bunun yerine çocuklara adap derslerinin masallar içerisinde öğretmenin popülerleştiği yönünde.