Oral Kontraseptifler: En Yaygın Doğum Kontrol Yöntemine Bir Bakış...

Kontraseptif yöntemler istenmeyen gebeliklerin önlenmesi için kullanılan doğum kontrol yöntemlerini tanımlar. Ülkemizde doğum kontrol ve korunma yolları yeterince uygulanmadığı için bu yöntemler önem taşımaktadır. Oral kontraseptiflerse gebeliği engelleme amacıyla kullanılan etkili doğum kontrol haplarıdır. Hormon içeren ve düzenli kullanım gerektiren bu haplar temelde 2 çeşittir. Kombine oral kontraseptifler ve sadece progestojen içeren ilaçlar. Bunlara ek olarak ''acil oral kontraseptifler'' de piyasada bulunmaktadır.

Kombine Oral Kontraseptifler (KOK)

Östrojen ve progestojen hormonlarını içeren bu ilaçlar beyinde hipofiz bezinden ''Luteinizing Hormon (LH)'' ve ''Follikül Uyarıcı Hormon (FSH)'' salgılanmasını baskılayarak dişinin yumurtlama sürecinin gerçekleşmesini engellerler. Normal bir menstrüel döngüde (adet döngüsü) FSH ve LH yumurta oluşumunu sağlar ve oluşacak embriyonun tutunabilmesi için rahmi hazırlar. Ek olarak KOK'lar, içerdikleri progestojen sayesinde servikal (rahim) mukusun su içeriğinin azaltılmasını ve yoğunluğunun arttırılmasını sağlarlar. Böylece spermin rahim ve fallop tüplerine ulaşarak yumurtayı döllemesi engellerler. İlk menstürasyondan (adet) sonra kullanılmaya başlanabilen bu ilaçlar etkili biçimde gebeliği önler.

Sentetik Progestojen İçeren Oral Kontraseptifler (POP, Progestojen-only pills)

Sadece progestojen içeren bu haplar içerdikleri hormon dozuna göre etki göstermektedir. Dozdan bağımsız olarak bütün POP'ların asıl etki mekanizmaları servikal mukusun yoğunluğunu arttırarak sperm canlılığını ve geçişini önlemektir. Doz miktarı arttıkça yumurtlamayı önledikleri menstrüel siklus (adet döngüsü) oranları da artar. Düşük dozda %50 siklusta yumurtlamayı önleyen bu ilaçlar, yüksek dozlarda bütün adet döngülerinde yumurta oluşumunu engelleyebilmektedir.

Research Gate

Doğum kontrol haplarının bulantı, baş ağrısı, düzensiz kanamalar, ruhsal değişiklikler gibi yan etkileri bulunmaktadır fakat bu etkiler kullanım süresi uzadıkça azalır. Bu ilaçların nadiren de olsa önemli kardiyovasküler etkileri de olabilmektedir. Bu yüzden sağlıklı ve korunmak isteyen bütün kadınlar bu hapların düzenli kullanımı için doktoruyla görüşmelidir. Ayrıca bu ilaçlar cinsel hastalık geçişini engellemez. Bu yüzden cinsel ilişkide kondom kullanımının önemi devam etmektedir.

Acil Oral Kontraseptif Haplar

Bilinen ismiyle ''ertesi gün hapları'' korunmasız veya yetersiz korunmanın uygulandığı cinsel ilişkilerden sonra kullanılabilen ve gebeliğin oluşmasını engelleyen ilaçlardır. Adet döngüsünün herhangi bir zamanında gebelik riski devam eder ve bu ilaçlar yine döngünün zamanından bağımsız olarak kullanılabilir. Cinsel ilişkiden sonra 5 gün içinde fakat mümkün olan en kısa zamanda alındığında gebeliğin %95 oranında engellendiğini görülmüştür. Yumurtlamayı engelleyerek veya geciktirerek etki gösterirler. Oluşmuş bir gebelik üzerine etkileri bulunmaz. Bulantı-kusma, adet gecikmesi gibi nadir yan etkileri bulunan bu ilaçların sık kullanımı önerilmemektedir. Bunun yerine doktora danışılarak düzenli bir kontrasepsiyon yöntemi kullanılmalıdır.

Erkekler İçin Oral Kontraseptifler Üretiliyor mu?

Kadınların uzun zamandır bu amaçla kullandığı ilaçların maalesef erkekler için olanları henüz piyasaya çıkmadı. İyi haber şu ki son yapılan klinik çalışmalarda bu ilaçlar için de büyük adımlar atıldı. İçeriğinde progestin ve modifiye edilmiş testosteron molekülü bulunan bu haplar libidoyu etkilemeden sperm sayısını düşük tutmayı amaçlıyor. Washington Üniversitesi tarafından yürütülen bu klinik çalışmanın sonuçları 23-26 Mart 2019 tarihlerinde New Orleans'ta gerçekleşen ENDO2019 konferansında sunulmuştur.