Mikrodalga Fırınlar Güvenli mi? Mikrodalga Fırın ile Yemek Pişirmek Zararlı mı?

Evlerimizin vazgeçilmez parçalarından birisi mikrodalga fırınlardır. Çünkü bize sağladığı kolaylıklar tartışılmaz bile. Ancak birçok insanın içerisinde takılı kalmış bir şüphe de yok değildir: Mikrodalga fırında yemek ısıtmak besin değerini azaltıyor veya sağlığa zararlı bir şeyler yapıyor olabilir mi? Bu sorunun, aslında şüpheye yer bırakmayan bir cevabı vardır. Ve bu cevap ile ikna olabilmeniz için, mikrodalga fırının nasıl çalıştığını öğrenmeniz gerekiyor:

Mikrodalga Fırın Nasıl Çalışır?

Mikrodalga fırınlar, tıpkı radyo dalgaları gibi elektromanyetik dalgaları kullanırlar; ancak mikrodalgalarda kullanılan dalgaların frekansı çok daha yüksektir. Bu aşırı yüksek frekanslı dalgalar, son derece seçicidir. Yani neredeyse sadece elektriksel olarak asimetrik moleküllerle etkileşirler; diğer moleküller üzerinde hiçbir etkileri yoktur.

Elektriksel olarak asimetrik moleküller ne demek? Bu moleküller, örneğin moleküler yapısının bir kısmı pozitif yüklü, diğer bir kısmı negatif yüklü olan parçacıklardır. Bunlara aynı zamanda "polar moleküller" ya da "polarize kimyasallar" da denir.

Etrafımızda en yaygın olarak bulunan polarize kimyasallardan birisi, sudur; zaten mikrodalga fırın da büyük oranda besinlerin içerisindeki suyla etkileşime geçer. Zeytinyağlı bir yiyeceği mikrodalga fırında ısıtmaya çalıştığınızda pek başarılı olamadığınızı fark etmişsinizdir. Çünkü zeytinyağı polar bir yapıda değildir; mikrodalga, yağ ile etkileşemez!

Mikrodalga fırının sağladığı dalgalar yiyeceklere çarptığında, onların içerisindeki suyu harekete geçirirler. Bu, tıpkı bir arkadaşınızı üst üste, durmadan dürtmeye benzer! Dalgalar su moleküllerine çarptıkça onları titreştirir. Bir su molekülü titreştikçe, yanındaki molekülleri de titreştirir. Bu titreşim, enerjinin artması anlamına gelir. Böylece su ısınmaya başlar. Su ısındıkça, etrafını da ısıtır. Böylece yiyeceklerimiz mikrodalga fırın içerisinde pişer. 

Mikrodalgalar Zararsızdır!

Dolayısıyla mikrodalga fırınların içerisindeki dalgalar, besinlere ısı ya da zararlı radyasyonlar göndermezler. Basitçe, içlerindeki suyu harekete geçirecek titreşimler gönderirler. Mikrodalga fırının etkili ve hızlı bir yöntem olma sebebi, bu yüksek frekanslı dalgaların çok hızlı bir şekilde besinin içine etki edebilmesidir. Buna "penetrasyon" (delme, içe girme) denir. Örneğin normal ocaklar ya da fırınlardaki ısınma, bu tür bir penetrasyona sahip değildir. Dolayısıyla besinler dıştan içe doğru ısı transferiyle, çok daha yavaş pişebilir. 

Uzun lafın kısası, mikrodalga fırınlarda kullanılan "yöntem" bakımından zararlı olan hiçbir taraf yoktur. Bu dalgalar "besinin içerisinde" kalamazlar, çünkü basitçe "içeride kalabilecek" bir yapıya sahip değildir. Bu, ses dalgalarının "kulağınızın içinde kalması" ihtimalinden korkmaya benzer. Ses dalgaları, kulağınızın içinde kalabilecek bir yapıya sahip değildir! Dolayısıyla mikrodalga ışınların da "radyoaktif moleküller" gibi düşünülmeleri büyük bir hatadır.

Ancak bu hızlı ısıtma süreci besin değerlerini etkiler mi? Vücudumuza zararlı olmasa bile, mikrodalga fırın kullanarak besinleri ısıtmak onların bize faydalarını azaltıyor olabilir mi?

Mikrodalganın, Isıtma Yöntemi Haricinde Zararı Olabilir mi?

Mikrodalga fırınlarla ilgili olarak, diğer açılardan da bilinen herhangi bir sıkıntı yoktur.

Bazı insanlar, mikrodalga fırında ısıtılan yiyeceklerin makromoleküler yapılarının parçalandığını ve bozulduğunu düşünmektedirler. Halbuki mikrodalga fırında ısınma dolayısıyla parçalanan her kimyasal (besi maddesi), aynı zamanda ocaklarda ve fırınlarda da parçalanmaktadır. Örneğin tüm proteinler, onları nasıl ısıtırsanız ısıtın, sıcaklık artışıyla parçalanacaklardır.

Şunu da unutmamak gerekir: Zaten vücudumuzun ihtiyacı olan, bu proteinlerin parçalanmış halleridir. Hatta midemiz de bu bozunmada önemli bir role sahiptir. Yapılan araştırmalarda, mikrodalga fırınla yiyecek pişirmenin yağlar, karbonhidratlar, proteinler gibi makromoleküllerin hiçbiri üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olmadığı gösterilmiştir.

Vitaminler ve mineraller gibi mikromoleküllerde ise işler biraz daha karışıktır. Ancak bu karışıklık, mikrodalgaların aleyhine değil, lehinedir!

Her vitamin, ısıtıldığı zaman parçalanarak etkisini yitirmektedir. Bu ısıtmanın türü önemli değildir. Ancak kimi durumda mikrodalga fırın kullanmak, bu bozunmayı azaltmaya yarayabilir! Örneğin bazı kimyasallar, hızla verilen ısıya maruz kaldıklarında hemen bozunurlar. Bunun en bilinen örneği C vitaminidir. İşin ilginç tarafı, bu kimyasalın parçalanması, ısının süresine bağlı olarak hızlanmaktadır. Dolayısıyla genel kanının aksine, mikrodalga fırınlar besini ısıtmak için daha etkili araçlar olabilirler. Çünkü çok daha kısa sürede, aynı ısıtmayı yapabilmektedir; böylece vitaminlerin fazladan bozunmasına engel olurlar.

Bitkisel Ürünleri Mikrodalgada Isıtmaktan Uzak Durabilirsiniz!

Geçerli bir sorun, bitkiler ve yeşillikleri mikrodalga fırında ısıttığımızda oluşmaktadır. Çünkü birçok bitkisel ürüne değerini veren besinler, yiyeceğin içerisinde yer alır. Ancak mikrodalga fırın besin içerisindeki suyu titreştirip ısıttıkça, suyla birlikte bu besin maddeleri de yiyeceğin dışına çıkar. Örneğin mikrodalga fırında bir brokoliyi ısıttığınızda, glukosinolat adı verilen sülfür içerikli kimyasalın neredeyse tamamını yitirirsiniz. Bu kimyasal, kansere karşı mücadelede önemli bir araç olmakla birlikte; aynı zamanda birçok kişinin brokoliyi "itici", bazılarının ise "iğrenç" bulmasına neden olan tadı veren kimyasaldır.

Dolayısıyla bitkileri mikrodalga yerine, buhar içerisinde pişirmek en sağlıklısıdır. Ancak mikrodalgada ısıtılan bir sebzenin besin açısından tamamen "öldüğünü" düşünmek de hatadır. Çünkü söz konusu beslenme ve besin maddeleri olduğunda, hiçbir şey o kadar basit değildir.

Birçok araştırma, beklenmedik sonuçlar verebilir. Örneğin 2008 yılında İtalyan bilim insanları tarafından yapılan bir araştırmada, havuçların kaynatılmasının içlerindeki karotenoid maddelerin miktarını arttırmıştır! Buharda pişirmek ve kızartmak ise bu değerleri azaltmıştır. Lutein gibi karotenoidler gözlere ve betakaroten içeriğimize katkı sağlarlar. 

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Sonuç olarak, bir besini mikrodalga fırında ısıtmanın günlük yaşantınıza etki edebilecek kadar bir farkı yoktur diyebiliriz. Mikrodalga fırınınızın yapısında herhangi bir hasar ya da bozukluk olmadığı müddetçe, bu fırının size herhangi bir zarar vermesi mümkün değildir.

Tabii bir önlem olarak, mikrodalga fırın çalışırken tam karşısında durmamaya çalışın. Normalde mikrodalga fırınların kapaklarında dışarıya dalga saçılımını önleyen paneller vardır; ancak bunlar zamanla eskir ve bozulur (ki işte o zaman, onları değiştirmeniz gerekir). Mikrodalgalara doğrudan maruz kalmak insan sağlığı için zararlıdır (ki besinlerimizin de zarar gördüğüne yönelik hatalı fikir buradan kaynaklanmaktadır).

Bir diğer önemli nokta da plastikleri mikrodalga fırın içerisine koymamaktır. Çünkü plastikler, yapıları gereği mikrodalgaların içlerinden geçip gitmesine engel olurlar ve bu sırada kanserojen kimyasalların oluşmasına neden olurlar (ki bu da birçok korkutucu mikrodalga fırın iddiasının nedenidir).

Bu temel kurallar haricinde mikrodalga fırınlarınızı güvenle kullanabilirsiniz. Harvard Üniversitesi'nin konuyla ilgili açıkladığı gibi:

Mikrodalga fırınlar mı? Bir mühendislik harikası, bir kolaylık abidesi... Hatta bazen, besin içeriğini desteklemek bakımından da faydalı!