Kimyasal Gebelik Nedir?

Bazı gebelikler, kişi hamile olduğunu öğrenemeden sonlanabilir. Bunun nedeni gebeliğin, embriyonun henüz ultrasonla görülebilecek kadar gelişemediği çok erken bir evrede sona ermesidir. Bu tablo tıpta kimyasal gebelik (İng: "biochemical pregnancy") olarak adlandırılır.^[15] Tıbbi açıdan oldukça yaygın kabul edilen kimyasal gebelik, gebeliğin yalnızca biyokimyasal olarak doğrulanabildiği ve klinik gebelik gelişmeden sonlanan en erken gebelik kayıplarından biridir.^[20] Kimyasal gebelik, döllenmiş yumurtanın gelişerek blastosist evresine ulaşması ve endometriuma implantasyonunun başlamasıyla ortaya çıkar. İmplantasyonu takiben trofoblast hücreleri tarafından beta-hCG salgılanmaya başlanır. Bu hormon korpus luteumun devamlılığını sağlayarak progesteron üretiminin sürdürülmesinde ve gebeliğin erken döneminin desteklenmesinde kritik rol oynar.^[8] Bu nedenle gebelik testi pozitif sonuç verebilir. Ancak embriyo gelişimini sürdüremez. Bunun sonucunda beta-hCG düzeyleri düşmeye başlar ve gebelik klinik olarak doğrulanabilecek aşamaya ulaşamaz.^{[1], [2]}

Bahçeci tüp bebek merkezi

Neden “Kimyasal” Gebelik Denir?

Bu durumun "kimyasal" olarak adlandırılmasının nedeni, gebeliğin yalnızca biyokimyasal yöntemlerle doğrulanabilmesidir. Gebelik, kandaki veya idrardaki beta-hCG hormonunun saptanmasıyla belirlenebilir ancak ultrason incelemesinde henüz gestasyonel kese veya embriyo görüntülenemez. Bu nedenle tanı klinik bulgulara değil, laboratuvar testlerine dayanır.^{[3], [6], [7]}

Bu ayrım nedeniyle obstetrik literatüründe "biyokimyasal gebelik" ve "klinik gebelik" (İng: "clinical pregnancy") kavramları birbirinden farklı tanımlanmaktadır. Klinik gebelikte ultrasonografi ile gestasyonel kese, yolk kesesi veya embriyo görüntülenebilirken biyokimyasal gebelik yalnızca beta-hCG düzeylerinin yükselmesiyle doğrulanabilir ve gebelik klinik olarak izlenebilir aşamaya ulaşmadan sonlanır.^[20]

Kimyasal Gebelikte Vücutta Neler Olur?

Normal bir gebelikte sperm ve yumurtanın birleşmesiyle oluşan zigot, art arda mitotik bölünmeler geçirerek morula ve ardından blastosist evresine ulaşır. Yaklaşık döllenmeden sonraki 5-6. günde blastosist, rahim iç tabakası olan endometriuma tutunmaya başlar. Bu süreç implantasyon olarak adlandırılır ve gebeliğin devamı için kritik öneme sahiptir.^[8]

Taylan Şenol

İmplantasyonun başlamasıyla birlikte blastosistin dış tabakasını oluşturan trofoblast hücreleri beta-hCG hormonu salgılar. Beta-hCG, korpus luteumun progesteron üretimini sürdürmesini sağlayarak endometriyumun gebeliği desteklemesine yardımcı olur. Sağlıklı bir gebelikte beta-hCG düzeyleri erken haftalarda düzenli olarak yükselirken embriyo gelişmeye devam eder ve birkaç hafta sonra ultrasonla gebelik kesesi görüntülenebilir.^[11]

Kimyasal gebelikte ise implantasyon başlamış olmasına rağmen embriyo gelişimini sürdüremez. Bunun sonucunda trofoblast hücrelerinin beta-hCG üretimi kısa süre sonra azalmaya başlar. Beta-hCG düzeylerinin düşmesiyle korpus luteum geriler, progesteron üretimi azalır ve gebeliği destekleyen endometriyal doku dökülmeye başlar. Klinik olarak bu süreç çoğunlukla adet benzeri bir kanamayla sonuçlanır.^{[9], [10]}

Araştırmalar, bu erken gelişim durmasının en sık nedeninin embriyoda meydana gelen kromozomal anomaliler olduğunu göstermektedir. İlk trimesterde meydana gelen gebelik kayıplarının yaklaşık %50-70'inde embriyoya ait kromozomal anomaliler saptanmaktadır. Bunların büyük bölümünü trisomiler, monozomi X ve poliploidiler oluşturmaktadır. Bu anomaliler embriyonun normal gelişimini sürdürememesine neden olur.^[21] Özellikle mayoz bölünme sırasında oluşan kromozom ayrılma hataları (İng: "nondisjunction") sonucunda gelişen anöploidiler, embriyonun normal hücre bölünmesini ve farklılaşmasını engelleyebilir.^[18]

İmplantasyonun başarılı olabilmesi için trofoblast hücreleri ile endometriyum arasında sitokinler, integrinler, adezyon molekülleri ve büyüme faktörleri aracılığıyla oldukça karmaşık bir moleküler iletişim gerçekleşir. Bu iletişim ağındaki bozuklukların embriyonun rahme tutunmasını olumsuz etkileyebileceği düşünülmektedir.^[19] Bununla birlikte bu mekanizmaların özellikle tek seferlik kimyasal gebeliklerde mi yoksa daha çok tekrarlayan gebelik kayıplarında mı etkili olduğu halen araştırılmaktadır.^[15]

Anne Kimyasal Gebeliği Nasıl Anlayabilir?

Kimyasal gebelik yaşayan birçok kişi başlangıçta normal bir gebelik geçirdiğini düşünebilir. Çünkü ilk belirti genellikle pozitif gebelik testidir. Ancak birkaç gün sonra adet benzeri kanama başlayabilir.^[2]

Kimyasal gebelikte görülebilen belirtiler şunlardır:^[12]

• Adet gecikmesi
• Pozitif gebelik testi
• Birkaç gün sonra başlayan kanama
• Normal adetten daha yoğun veya ağrılı adet
• Kasık ağrısı ve hafif kramplar
• Gebelik belirtilerinin kısa sürede kaybolması^{[13], [14]}

Adet Süreci Nasıl Seyreder?

Kimyasal gebelikte görülen kanama çoğu zaman adet kanamasına benzer. Ancak bazı kişilerde daha yoğun, daha uzun süreli veya pıhtılı olabilir. Bunun nedeni rahim dokusunun gebelik başlangıcına kısa süreli de olsa hazırlanmış olmasıdır.^[17]

Genellikle hormon seviyeleri kısa sürede normale döner ve sonraki adet döngüsü normal şekilde devam eder. Tek bir kimyasal gebelik geçiren bireylerin büyük çoğunluğunda sonraki gebeliklerin sağlıklı şekilde devam ettiği gösterilmiştir. Bu nedenle tek başına kimyasal gebelik, gelecekte infertilite gelişeceği anlamına gelmez.^{[9], [10], [16]}

Kimyasal Gebelik ile Normal Düşük Arasındaki Fark Nedir?

Kimyasal gebelik aslında erken bir düşük türüdür ancak diğer düşüklerden farklı olarak gebelik çok erken dönemde sonlanır. Ultrasonla gebelik kesesi veya embriyo görülmez. Klinik düşüklerde ise gebelik ultrasonla tespit edilebilir ve gebelik daha ileri haftalara ulaşmıştır.^{[1], [2], [4], [6]} Bu nedenle kimyasal gebelik, “klinik gebelik” oluşmadan önce gerçekleşen kayıp olarak değerlendirilir.^{[1], [3], [5]}

Bu ayrım yalnızca tanısal açıdan değil, bilimsel araştırmalar açısından da önemlidir. Klinik çalışmalarda biyokimyasal gebelikler ve ultrasonla doğrulanmış klinik gebelikler farklı sonuç ölçütleri olarak değerlendirilir. Böylece embriyonun implantasyondan sonraki en erken gelişim evrelerinde meydana gelen kayıplar, daha ileri haftalarda gerçekleşen düşüklerden ayrı olarak incelenebilir.^{[16], [19], [20], [21]}

Neden Sağlıklı Bir Doğumla Sonuçlanmaz?

Çünkü embriyo gelişimin en erken aşamalarında durur. Bunun en sık nedeni kromozomal anomalilerdir. Embriyonun genetik yapısındaki ciddi hatalar, hücre bölünmesini ve organ gelişimini engeller. Vücut da sağlıklı şekilde devam edemeyecek gebeliği doğal olarak sonlandırır.^{[8], [11]}

Ancak embriyonun gelişimini sürdürebilmesi yalnızca genetik olarak normal olmasına bağlı değildir. Aynı zamanda trofoblast hücrelerinin sağlıklı şekilde çoğalması, plasentanın ilk yapı taşlarının oluşması, embriyonun endometriuma başarılı biçimde tutunması ve gebeliğin devamını sağlayan hormonal ortamın korunması gerekir. Bu süreçlerden herhangi birindeki bozukluk embriyonun gelişiminin durmasına ve gebeliğin sonlanmasına neden olabilir.^{[3], [7], [12], [14]}

Tekrarlayan kimyasal gebeliklerde ise embriyoya ait kromozomal anomalilerin yanı sıra anneye ait bazı biyolojik faktörler de araştırılmaktadır. Bunlar arasında kontrolsüz diyabet, tiroit hastalıkları, antifosfolipid sendromu, bazı kalıtsal trombofililer, rahim anomalileri ve ebeveynlerde bulunan dengeli kromozomal translokasyonlar yer almaktadır. Bu durumlar embriyonun rahme tutunmasını, plasentanın erken gelişimini veya gebeliğin sürdürülmesini olumsuz etkileyebilir.^{[9], [10], [13], [16], [21]}

Bu durum çoğu zaman annenin yaptığı bir davranıştan kaynaklanmaz. Günlük hareketler, stres veya kısa süreli fiziksel aktiviteler genellikle kimyasal gebeliğin nedeni değildir.^{[17], [1]}

Kimyasal Gebelik Yaygın mıdır?

Evet. Araştırmalar, fark edilen gebeliklerin önemli bir kısmının çok erken dönemde kaybedildiğini göstermektedir. Ancak birçok kişi gebelik testi yapmadan adet gördüğü için bu durumun farkına varmaz. Özellikle hassas gebelik testlerinin yaygınlaşmasıyla kimyasal gebeliklerin daha sık fark edildiği düşünülmektedir.^{[18], [19]}

Bazı araştırmalar, döllenmeyle başlayan gebeliklerin yaklaşık üçte birinin klinik olarak fark edilmeden sonlanabileceğini öne sürmektedir. Bu nedenle kimyasal gebeliklerin gerçek sıklığının klinik kayıtlarda bildirilen oranlardan daha yüksek olduğu düşünülmektedir.^{[2], [15]}

Sonuç

Kimyasal gebelik, birçok insanın düşündüğünden daha yaygın görülen çok erken dönem gebelik kaybıdır. Her ne kadar tıbbi açıdan doğal bir biyolojik süreç olarak değerlendirilse de anne adayları için duygusal açıdan zorlayıcı olabilir. Bununla birlikte tek bir kimyasal gebelik genellikle gelecekte sağlıklı bir gebelik yaşanamayacağı anlamına gelmez. Ancak tekrarlayan gebelik kayıplarında altta yatan nedenlerin araştırılması önemlidir.^[8]

Kimyasal gebelikler, insan üreme biyolojisinin ne kadar karmaşık ve hassas olduğunu gösteren önemli örneklerden biridir. Embriyonik gelişimin ilk günlerinde meydana gelen en küçük genetik veya fizyolojik aksaklık bile gebeliğin devamını etkileyebilir. Bu nedenle kimyasal gebelik yalnızca bir “erken düşük” değil; aynı zamanda üreme sisteminin kalite kontrol mekanizmalarından biri olarak da değerlendirilebilir.^{[3], [4], [5], [6], [10], [14], [16]}

Son yıllarda embriyoloji, genetik ve üreme immünolojisi alanlarında yapılan çalışmalar sayesinde kimyasal gebeliğin yalnızca "erken bir düşük" olmadığı; embriyo ile anne organizması arasındaki genetik, hormonal ve immünolojik etkileşimlerin başarısını yansıtan karmaşık bir biyolojik süreç olduğu daha iyi anlaşılmaktadır. Bu alandaki yeni araştırmalar, özellikle tekrarlayan kimyasal gebeliklerin altında yatan mekanizmaların aydınlatılmasına ve gelecekte daha etkili tanı ve tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.^{[20], [21]}