Keto Diyeti Nedir? Ketojenik Diyet, Epilepsi Tedavisinde Neden Kullanılıyor?

Ketojenik diyet; diyetin enerjisinin büyük bir bölümünün yağlardan geldiği, proteinin büyüme ve gelişmeyi etkilemeyecek şekilde optimal düzeyde alındığı ve karbonhidrat oranının ise oldukça düşük olduğu bir diyet modelidir. Matematiksel olarak açıklamak gerekirse, toplam kalorinin yaklaşık %90'ı yağlardan, %6'sı proteinlerden ve %4'ü karbonhidratlardan sağlanır. Ek olarak bu oranların tedavi için kullanılan ketojenik diyet için bu şekilde olduğu bilinmeli ve bunlar klasik ketojenik diyetteki oranlar ile karıştırılmamalıdır.

Nutrients

Her ne kadar günümüzde "etkisi/uygulanabilirliği abartılan, popüler diyet" (İng: "fad diet") kategorisinde karşımıza çıksa da, ketojenik diyet aslen epilepsi tedavisinde kullanılan bir diyet olarak geliştirilmiştir. Bunu anlayabilmek için, öncelikle epilepsiyi ve tedavisini biraz daha yakından anlamamız gerekmektedir.

Epilepsi Nedir?

Epilepsi; dünya üzerindeki çocukların yaklaşık %0.5 ila %1'ini etkileyen, vücudun bir kısmında veya tamamında görülebilen, kısa ve istemsiz şekilde tekrarlayan nöbetlerle karakterize nörolojik bir hastalıktır. Düşük ve orta gelirli ülkelerde yüksek gelirli ülkelere göre daha sık görülmektedir.

Epilepsi tedavisinde antiepileptik ilaçlar ancak %60-70 oranında tedavi sağlayabilmektedir. Yani bu tedavi hastaların 1/3'ünde başarılı yanıt vermemektedir. Bazı alt gruplara uygulanan cerrahi girişimlerin de hastanın kontrolsüz nöbetler yaşamasına sebep olduğu gözlenmiştir. Çocuklarda ve yetişkinlerde görülen ilaca dirençli epilepsi ve beraberinde getirdiği sorunlar birçok hastanın hastaneye yatışına neden olmaktadır. Bu durum epilepsi hastalarının ve onların bakımını sağlayan kişilerin yaşam kalitelerini olumsuz etkilemektedir.

Bu noktada, devreye Ketojenik Diyet (KD) uygulaması girmektedir. İlaca dirençli epilepside tıbbi beslenme tedavisi olarak kullanılan ketojenik diyet, farmakolojik tedavinin yeterince sonuç vermediği hastalarda nöbetleri kontrol altına almak için kullanılmaktadır.

Ketojenik Diyet Epilepsiyi Nasıl Tedavi Ediyor?

Ketojenik diyetin epilepsi tedavisindeki yararı, diyeti uygulayan kişilerde vücudun açlık sırasındaki metabolizmaya benzer bir metabolizma kullanmasına dayanmaktadır.

İnsan beyninin başlıca enerji kaynağı glukozdur. Ancak uzun süren açlıklar sonucunda kas ve karaciğerdeki glukoz depoları tükenir vücut enerji kaynağı olarak yağlara yönelir. Bunun sebebi ise vücuttaki proteininin yıkımını önlemektir. Yağ asitlerinin oksidasyonu sonucunda oluşan asetil-CoAl'ar karaciğerde asetoasetat, β-hidroksibütirat ve aseton olmak üzere keton cisimlere dönüştürülürler. Kan beyin bariyerini geçebilen keton cisimciklerin kandaki düzeyleri arttığında beyin, kalp ve kas dokularında enerji için kullanılabilirler.

Nutrients

Açlık metabolizmasına benzer şekilde yağların başlıca enerji kaynağı olduğu ketojenik diyet tedavisi sırasında da vücut enerjisi yağ asitlerinin oksidasyonu ile üretilir ve bu durum büyük miktarlarda asetil-CoA üretimi ile sonuçlanır. Keton cisimler beyinde alternatif bir enerji kaynağı olarak kullanılmaya başlar. Keton cisimcikleri beyne girdikten sonra asetil-CoA'ya dönüşür ve beynin mitokondrilerinde adenozin trifosfat (ATP) üretilir. Sonuç olarak beynin metabolizması değişime uğrar, enerji üretiminde öncelik glikozdan keton cisimciklere kaymış olur. Bu değişim epileptik nöbetlerin kontrolünü sağlar.

Ketojenik Diyet Nöbetleri Nasıl Kontrol Eder?

Enerji üretiminde karbonhidratlardan yağlara geçiş, vücutta metabolik yolaklardaki ara ürünlerin değişmesi gibi birçok farklılığı beraberinde getirir. Bilim bu konuyu henüz tam olarak açıklayamamış olsa da ketojenik diyetin epilepsi üzerindeki etkisini anlamak için bu değişimin etkilerini incelemek gerekir:

• Keton cisimcikler beyin için glukoza nazaran daha iyi bir enerji kaynağı olabilir, çünkü keton cisimcikler kullanıldığında beyindeki enerji üretimi daha fazladır.
• Beynin glikoz tüketimindeki azalma ATP'ye duyarlı kanalları etkiler. Bu durum beynin elektriksel olarak uyarılma oranını azaltıp, nöbet eşiğini yükseltebilir.
• GABA (Gama aminobütirik asit) beyinde nöronların uyarılmasını engelleyici bir nörotransmiter olarak çalışır. Ketojenik diyet GABA sentezini tetikleyerek nöbet kontrolünü kolaylaştırabilir.
• Epilepside nöbetle ilişkilendirilen nöron hasarları veya daha ciddi tabloların ana mekanizmasının apoptoz olduğu söylenmektedir. Bu olumsuz durumlar ketojenik diyetle iyileştirilebilir.
• Ketojenik diyet glutatyon seviyelerini arttırır yani vücudun kendi antioksidan savunma sistemini olumlu yönde etkiler. Bu durum mitokondriyal DNA'yı serbest radikal hasarından korur. Sonuç olarak beyin hücreleri nöbet sırasında üretilen zarar verici serbest radikallerle daha kolay başa çıkabilir.

Nutrients

Birlikte ele aldığımızda, ketojenik diyetin bu mekanizmalar üzerindeki etkisi sinapslarda nöron geçişini değiştiren, nöronların yapısını ve homeostazı iyileştiren değişiklikler olarak görülebilir.

Ketojenik diyetin ilaç dirençli epilepsi tedavisinde nöbet sıklığını azaltmada etkili olduğu açıktır. Çalışmalar, Ketojenik Diyetin son çare olarak değil; eğer hasta bu tedavi için uygunsa en baştan değerlendirilebileceğini vurgulamaktadır. Ancak ne yazık ki diyetin yönetimindeki zorluklar, uyumun zahmetli ve zaman alıcı olması bireylerde motivasyon kaybına neden olabilmektedir. Bu durumla başa çıkabilmek için çocuk hastalarda ebeveynlerin motivasyonunun yükseltilmesi, iyi organize olabilen bir ketojenik diyet ekibinin kurulması ve destekleyici sağlık hizmetlerinin sağlanması önemlidir.