Katil Robotlar: Yapay Zekaya Sahip Silahlar (YZSS), İnsanlığın Sonunu Getirebilir mi?

Yapay Zeka'nın, yani zeki makinelerin, sağlık sektöründe, mühendislikte, arama-kurtarmada ve daha pek çok alanda hayatımızı kolaylaştırıyor olması elbette sevindiricidir. Fakat böyle güçlü bir teknolojinin savunma sanayinde kullanımının gelecekte getirebileceği riskler, aralarında fizikçi Stephen Hawking, Tesla Motors Şirketi yöneticisi Elon Musk ve Apple Şirketi kurucu ortağı Steve Wozniak gibi yapay zeka araştırmacılarının, uzmanların ve düşünürlerin bulunduğu bir camiayı öylesine rahatsız etmiş olmalı ki bu grup "otonom silah sistemleri"nin, diğer bir deyişle, "Yapay Zekaya Sahip Silah Sistemleri"nin gelecekteki olası tehlikelerine dikkat çeken ve Birleşmiş Milletler’e hitaben yazılmış açık bir mektuba imza attı. Bu mektubu buradaki yazımızdan okuyabilirsiniz.

"Otonom Silah" Ne Demek?

Dışarıdan bir kişinin müdahalesine gerek duymayan ve önceden belirlenmiş kıstaslara haiz kişileri ya da hedefleri kendi kendine belirleyip vurabilen, kısacası kendi kendini yönetebilen araçlara "otonom silahlar" deniyor. Bu tür silahlar, en basit haliyle, hali hazırda birkaç yerde kullanılıyor. Örneğin, Kuzey ve Güney Kore arasındaki askerden arındırılmış bir bölgede sabit olarak konuşlanmış bir otonom silah türü 4 kilometreye kadar etrafta hareket eden herhangi bir kişiyi veya nesneyi kendi kendine hedef alıp vurabiliyor. Bir diğer örnek, İsrail'in kullandığı, havada uzun süre kalarak radar sinyalleri saptayabilen ve bulduğu anda bu sinyalin kaynağını yok edebilen otonom füze...

Otonom Silahlar Neden Tehlikeli?

Mayıs 2014'te BM’nin "Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi" çerçevesinde otonom silahlar üzerine yapılan tartışmaların ana ekseninde "anlamlı bir insan denetiminin olmayışı" yer alıyor. Bu da ister istemez "sorumluluk açığı"nı gündeme getiriyor.

Peki anlamlı denetim demekle neyi kastediyoruz? Daha açıklayıcı olmak için, şöyle bir durum düşünelim: Terörist bir grubun bir okula sinyal yayan bir radar sistemi yerleştirmiş olduğunu ve yukarıda bahsettiğimiz örnekteki gibi radar sinyalinin peşine düşen otonom bir füzenin, bu okuldan gelen radar sinyalini saptadığını ve onu vurduğunu hayal edin. Eğer bu füzenin anlamlı denetime sahip bir kullanıcısı olsaydı, bu kullanıcı, okulu vurmanın insancıl olmayacağına ya da savaş mevzuatına aykırı olacağına karar verip bu eylemi gerçekleştirmezdi.

Örneğimizdeki duruma dönersek, eylem halindeyken kullandığı silahı etkin bir şekilde denetleyen ve yöneten bir kullanıcının yokluğunda ya da gerçekleşen eylemin kanunlara uygun olup olmadığına karar veren bir kişinin yokluğunda, sorumluluk kime ait olacaktır? İşte, otonom (kendi kendini yönetebilen) silahların, birincil olarak, "sorumluluk kıstası"nı yerine getiremeyecek olması, yukarıda bahsettiğimiz mektupta neden bu tür silahlara yasak getirilmesi gerektiği fikrinin ardında yatan endişelerden sadece biridir.

İkinci bir endişe, otonom silahların yasal olarak kullanımına izin verilirse, herhangi büyük askeri bir gücün YZS silahları geliştirmede öne geçtiği takdirde, gelecekte küresel silahlanma yarışının tırmanacağı endişesidir.

Diğer bir kaygı ise, ucuz ve toplu üretime müsait oluşundan dolayı bu tür silahların bir süre sonra kara borsaya düşerek, terörist grupların ya da diktatörlerin eline geçebileceği ve böyle olduğunda soykırım veya suikastlar gibi toplu ölümlerin yaşanabileceği korkusudur.

İşte bu sebeplerle mektupta, gelecekte ortaya çıkabilecek tüm bu olası tehlikelerden dolayı Yapay Zekaya Sahip Silah (YZSS) geliştirme yarışının daha başlamadan bitmek zorunda olduğunun altı çizilmektedir.

Bir Yaşamı Sonlandırma Kararı Yapay Zekaya Bırakılmalı mı?

Dronlar gibi otonom silah sistemleri, belli bir zaman içerisinde savaş alanlarında insan askerlerin yerini alabilirler. Fakat yapay zekanın buna karar verebilip bir insanın hayatını sonlandırabilmesi etik midir?

Washington DC'de düzenlenen Amerikan Bilim İlerleme Toplantısı'nda uzmanlar, bariz bir sonuca ulaştı. Sonuç ise yankılanan bir şekilde: "Hayır!". BBC'nin bildirdiğine göre, etik profesörleri ve insan hakları savunucularının dahil olduğu uzmanlar yapay zekanın kontrol ettiği silahların geliştirilmesinin yasaklanması gerektiğini savunuyor. İnsan Hakları Nöbeti yöneticisi Mary Wareham, BBC'ye şöyle diyor:

Biz, yürüyen ya da konuşan robotların dünyayı ele geçirmesinden korkmuyoruz, daha olası bir şeyden dolayı endişeliyiz: O da alışılagelmiş silah sistemlerinin otonom hale gelmesidir.

New York'taki New School'dan bir diğer profesör şöyle diyor:

Bir makineye insan hayatına kastetme yetkisinin verilmesi meşrulaştırılamaz ve bu durum insan haklarının ihlal edilmesidir. Makineler ahlak sahibi değildirler ve hayata kastetmek gibi kararlar almak durumunda bırakılamaz.

Ancak, yapay zeka kontrollü silah sistemlerinin kullanımını herkes yanlış bulmuyor. ABD ve Rusya, Eylül ayında Cenevre'de yapılan bir müzakerelerin ardından otonom silahların yasaklanmasına açıkça karşı çıkan birçok ülkenin arasındaydı.

Endişe Yersiz Olabilir mi?

Yapay Zeka'nın gerçekten bir gün kendi kararlarını kendisinin verebilme potansiyeline kavuşacağına, bir bilince sahip olacağına ve insanlardan daha zeki hale geleceğine inanılıyor. Tüm bunların yanında Yapay Zeka'nın duygulara da sahip olabileceğine inanan ünlü teorik fizikçi Lawrence Krauss, YZS robotların insanlık için bir tehdit unsuru olmayabileceğini, hatta YZ ve insanlar arasında bir "ortaklık" oluşabileceğini söyleyerek, ortaya daha iyimser bir tablo koyuyor.

"Karar verme" mekanizmasının insanlarda "sezgi", "kişilerarası iletişim" ve "mantıklı düşünme" boyutunda ilerlediğini, makinelerin ise duygusal boyutta bizim kadar ileri olamayacaklarını düşünmeye eğilimli oluşumuzdan dolayı, Yapay Zeka'nın sağlıklı karar veremeyeceğine dair korkularımızın olduğunu söylüyor. Oysa Krauss'a göre her şeyi çok hızlı bir şekilde öğrenebilen YZ, "mutlu, üzgün ya da yardımsever" olmayı neden öğrenemesin? Niçin insanlarla "empati" kuramasın? Bu durumda, şiddetli düşmanlıklar söz konusu olduğunda bile, Krauss’un ifadesiyle:

Bir makinenin vermiş olduğu bir karar, bir insanın vereceği karardan daha kötü olmayı gerektirmez. Dolayısıyla makine, illa ki insanın aleyhinde karar vermek zorunda değil. 

Yapay Zeka teknolojisinin insanlık için zarardan çok fayda getirebileceği inancını taşıdığından Krauss, bu alandaki araştırmaların önünün kesilmemesi gerektiğini de şu sözlerle ifade ediyor: 

Düşünen/karar verebilen/öz-bilince sahip geleceğin makineleri konusundaki endişelerin çoğuna katılmıyorum. Hatta, hem insanoğlunun koşullarını iyileştirmede sunacağı fırsatlar hem de bilincin doğasına dair tutacağı ışık bakımından, düşünen makineleri deneyimleme ihtimali beni gerçekten çok heyecanlandırıyor.

Ayrıca yazımızın başında bahsettiğimiz özelliklerinden dolayı YZS silahların, hem "insan asker" zayiatını azaltması bakımından hem de YZS silah geliştirilirken bu yöndeki araştırmaların Yapay Zeka alanına yapacağı katkılar ve dolayısıyla insanlığa sunacağı potansiyeller bakımından bazı çevrelerce savunulduğunu da belirtmek isteriz.

Sonuç

Burada görülmesi gereken en kritik nokta, Yapay Zeka'ya karşı olmak ile "Yapay Zeka ile Çalışan Otonom Silahlara" karşı olmanın aynı şey olmadığıdır. Tıpkı Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO), aşılar veya evrimsel biyoloji konusundaki karşıtlığın çok büyük oranda cehaletten besleniyor olması gibi, Evrim Ağacı olarak Yapay Zeka karşıtlığı başlığı altında yükselmesinden endişe ettiğimiz kitle, muhtemelen yine cehaletten beslenen bir akım olacak. Bunun önüne daha başından geçilmesi gerektiği kanısındayız.

Yapay Zeka'nın silahlara adapte edilmesinden endişe ederek Yapay Zeka'nın önüne geçmeye çalışmak, atom bombası da yapılır endişesiyle atomu parçalamaktan uzak durarak radyoloji ve radyografi gibi çok kritik bilimleri yok etmeye benzer. Düzeltilmesi gereken insanların zihinleri, devletlerin politikaları, savaş algısı, vb. fenalıklardır. Bilimsel araştırmanın sınırları değil!

Otonom silahlar elbette insanlığın geleceği için çok riskli silahlardır ve daha şimdiden önüne geçmek kritik bir öneme sahiptir. Bu nedenle, yapılan girişimleri destekliyoruz. Ancak bunların cahil medya ve bilgisiz halk tarafından abartılarak koca bir bilimsel alana genişletilmesi, yapacağımız en büyük hatalardan biridir. Bunun önüne geçmek, insanları aydınlatmak ve bilgilendirmek bilimseverlerin ortak görevidir.

Yapay Zeka, geleceğin en güçlü teknolojisi olacaktır, şu anda rakipsiz gözükmektedir. Dolayısıyla bu konuda çalışan bilim insanlarının önünü açmak, onları özgürleştirmek, onların yaptığı çalışmaları takip etmek, onları anlamaya çalışmak, şu etapta atılabilecek en sağlıklı adımlardır. Elbette bunu yaparken, yolda karşılaşılan olası tehlikelere karşı önlem almak da işlevsel ve yerindedir. Burada yapılanın da bu olduğu anlaşılmalıdır.