İlk Primat: Purgatorius

Henüz dinozorlar Dünya'ya hükmederken, primatlar evrimleşmeye başlamıştı. Dev sürüngenlerin vücut büyüklükleri çok büyük olduğu için primatların vücut büyüklükleri çok küçük olmalıydı. Böylece doğaya uyum sağlayabileceklerdi ve nesillerini devam ettirebileceklerdi. 

Evrimsel süreçte primatların ya en yakın kuzeni, ya da en en son atası olduğu düşünülen canlı grubu, plesiadapiformes olarak bilinen bir taksonomik takımdır. 65-55 milyon yıl önce yaşayan bu takım, günümüz kemirgenlerine oldukça benzer yapılı; ancak primatların bazı vücut özelliklerinin de öncüllerini taşıyan, çok net geçiş türlerini bünyesinde barındıran bir gruptur. Burada tanıtacağımız canlı ise, bu grup ile primatların olası son ortak atasıdır.

Fosil kayıtlarından bilinen plesiadapiformların ve primatların son ortak atası olan, soyu tükenmiş en eski primat, proto-primat (ön primat) veya primatomorphların bir örneği olan Purgatorius'tur. Geç Kretase ve Paleosen dönemlerinde, yaklaşık 66-60 milyon yıl önce yaşadığı düşünülüyor. İlk bulgular 1965 yılında şu an ki Doğu Montana'nın ''Tullock Oluşumu'' (Erken Paleosen) isimli bölgesinde, özellikle Purgatory Tepesi'nde bulunmuştu. Cins, ismini bu tepeden almaktadır.

Primatların öncüsü olan bu canlı böcekler ve meyveler ile besleniyordu. Boyutu yaklaşık olarak sıçan büyüklüğünde 15 cm ve 37 gr olduğu düşünülüyor. Bu sayede deliklere kolayca sızabiliyorlardı. Büyük yırtıcılar ve doğal afetlerden korunmaları daha kolay oluyordu. 

Pulgatory tepesinin 80 km batısında parçalar halinde bir kaç mandibula ve maxilla kemiği ayrıca 50 ayrılmış dişi bulundu. Analizler sonucu 64.75 ile 64.11 milyon yıl öncesinin olduğu hesaplandı. Daha sonra yapılan bilek kemiği analizlerinde, bu kemiklerin geç primatlar ile aşırı benzerlik gösterdiği, ellerini ve ayaklarını döndürebildiği, bu sayede ağaçlara tutunup tırmanmak için uygun olduğu farkedildi. 

Ağaçlar, Purgatorius ve diğer primatlara iyi hizmetler sundu. Çoğunun soyları orada tükendi. Fakat Purgatorius'tan 60 milyon yıl sonraki son atalarımız ağaçları terk ederek insanları bu durumun istisnalarından bir tanesi haline getirdi.