İleri Web Uygulamaları: Elveda "Evrim Ağacı Mobil App", Merhaba "Evrim Ağacı Progressive Web App"!

2019'un başında yeni mobil uygulamamızı heyecanla duyurmuştuk ve sizlerden de çok güzel geri dönüşler almıştık. O zamandan beri gösterdiğiniz güzel destek ve gönderdiğiniz harika geri bildirimler için çok teşekkürler!

Ne yazık ki mobil uygulamanın sitemizden bağımsız olmasından ötürü ve bizim sitemiz "tamamlanmış bir proje" olmak yerine, "durmaksızın gelişen, yaşayan, evrimleşen bir site" konumunda olduğu için, bir yandan sitemizi ulaştırmak istediğimiz noktaya yönelik durmaksızın geliştirirken (ve eskiden var olan parçaları da sürekli değiştirirken), diğer yandan siteden büyük oranda bağımsız çalışan mobil uygulamamızı, yaptığımız işlerin büyüklüğüne kıyasla pratik olarak var olmama noktasında olan iş gücümüz ve maddi gücümüz dolayısıyla eş zamanlı bir şekilde sürdürmemiz giderek imkânsızlaştı. Çünkü sitede yaptığımız her değişikliğin mobil uygulamada yeniden yapılması gerekiyordu ve bizim ekibimizde mobil uygulamamızla ilgilenebilecek şu anda kimse yok.

Bunun yarattığı en büyük problem, güncellenen mobil uygulama yazılım paketlerine yetişemememiz sonucunda kademeli olarak uygulamamızın bozulmaya ve sorun çıkarmaya başlamasıydı. Biz uygulamamızla ilgilenemedikçe, sorunlar ve şikayetler arttı. Ama önceliğimiz mobil uygulamamızın kusursuz olması olmadığı için, yani sitemizi öncelikle olmasını istediğimiz yere getirmek için canla başla çalıştığımız için, haklı olarak mobil uygulamada bozulan kısımlar, şikayetleri giderek arttırdı. Bunları (vakitlice) çözememek, canımızı sıkmaya başladı; çünkü biz Türkiye'deki bilimseverler için her anlamda kusursuz bir deneyim yaratmaya çalışıyoruz.

Bunu çözmenin iki yolu vardı: Ya mobil uygulamadan tamamen vazgeçecektik ya da 2015 yılında hayatlarımıza giren ve o gün bugündür hızla gelişen yeni bir teknolojiyi Evrim Ağacı'na getirecektik: Progressive Web Applications (PWA) veya Türkçe tabiriyle İleri Web Uygulaması.

Evrim Ağacı İleri Web Uygulamasını Nasıl Kurarım?

Aşağıda ileri web uygulamaları ile ilgili daha fazla bilgi bulabilirsiniz; ancak bu yazıyı okuyanların çoğunun asıl ilgileneceği şeyin bunu nasıl kuracakları olduğu için, hemen o bilgiyle başlayalım: Bildiğiniz gibi herhangi bir mobil uygulamayı kurmak için, mobil cihazınızdaki dükkana (örneğin Play Store veya App Store) gitmeniz ve oradan ilgili uygulamayı bulup, cihazınıza kurmanız gerekmektedir.

İleri web uygulamalarında durum benzer; ancak cihazınıza kurmak için herhangi bir dükkana gitmenize gerek yok! Tek yapmanız gereken, destekleyen bir tarayıcı kullanmak ve mobil tarayıcınıza bağlı olarak 1-2 adım atarak ileri web uygulamamızı kurmak.

Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Google Chrome, Brave, Microsoft Edge)

Belki biliyor olabileceğiniz gibi Google Chrome, Microsoft Edge (Internet Explorer değil) ve Brave gibi modern tarayıcılar Chromium adı verilen ve Google tarafından geliştirilen bir altyapıyı kullanmaktadır. Dolayısıyla bunların hepsinde ileri web uygulaması aynı şekilde kurulabilmektedir (ikonlar arasında ufak farklar olabilir ancak işlevleri aynı olacaktır).

1. Chromium tabanlı tarayıcınızı kullanarak Evrim Ağacı'na gidin.
2. Tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın.
3. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın.
4. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin (uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz).

Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Google Chrome ve Brave)

Çok benzer bir şekilde, Chromium temelli mobil cihazlarınıza da Evrim Ağacı ileri web uygulamasını kolaylıkla kurabilirsiniz. Aşağıdaki videoda, takip etmeniz gereken basit basamaklar gösterilmektedir.

Safari Mobil Uygulama

Apple mobil cihazlarda Safari kullanıyorsanız, otomatik olarak kurmanızı önermeyecek. Ancak çok basit bir şekilde kurulumu yapabilirsiniz. Aşağıdaki video, nasıl yapabileceğinizi gösteriyor:

Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması ile Çözülen Sorunlar

Mobil uygulamamızı geliştirecek bir ekibimiz olmaması ve buna gücümüzün yetmemesinden ötürü, yıllar içerisinde birçok sorunun biriktiğini söylemiştik. Bunlar arasından en göze çarpanları, ileri web uygulamamız sayesinde artık çözüldü. Çözülen bu sorunlar arasında şunlar var:

• Farklı mobil cihazlardaki uyumsuzluk problemleri tamamen ortadan kalktı; artık her cihazda kullanılabilir hâle geldi.
• Uygulama açılırken veya uygulama içinde (örneğin geri tuşuna tıklandığında) yaşanan çökme problemleri ortadan kalktı.
• Yazılarda çeşitli formatlar (kalın yazma, italik yazma, vb.) kullanıldığında yaşanan uyumsuzluklar ortadan kalktı; artık her yazıyı sorunsuz bir şekilde okumanız mümkün.
• Mobil uygulamamızda yazıların içinde oluşan kararmalar (yazıların siyah arka plan üzerine siyah çıkması) sorunu giderildi.
• Tasarım farklılıklarından doğan boş alanlar ve ekran uyumsuzlukları tamamen ortadan kalktı.
• Destekçilerimiz arasına katılarak Reklamsız Deneyim elde eden okurlarımızın bu deneyimi konusundaki entegrasyon problemleri tamamen ortadan kalktı. Artık kesintisiz bir şekilde Reklamsız Deneyim'e erişmek mümkün.
• Mobil uygulamamızda arama kutusunun olmayışına yönelik eksiklik giderildi; artık tüm içeriklerimizde arama yapabileceksiniz.
• Mobil uygulamamızda kategorilere ulaşmanız mümkün değildi; artık tüm yazı kategorilerine ulaşabilirsiniz.
• Soru & Cevap Platformu, Etkinlik & İlan Platformu, vb. dijital araçlarımız mobil uygulamamızda bulunmuyordu. İleri web uygulamamız üzerinden bunların hepsine erişebilirsiniz.
• Mobil uygulamamızda bulunmayan "Okundu Olarak İşaretle", "Rastgele" ve "Geçmiş" gibi tuşlarımızı ileri web uygulamamızda kullanabilirsiniz.
• Mobil uygulamamızda içerik üretmeniz mümkün değildir; ileri web uygulamamızı kullanarak içerik oluşturabilirsiniz.
• Mobil uygulamamızda videolar tam ekranda oynayamıyordu; ileri web uygulamamızda istediğiniz boyutta izleyebilirsiniz.
• Mobil uygulamamızı çevrimdışı (offline) olarak kullanmanız mümkün değildi. İleri web uygulamamızda seçtiğiniz içeriklere ve bizim sizler için derlediğimiz bir grup içeriğe çevrimdışı bir şekilde de erişmeniz mümkün.

İleri Web Uygulamasını Hangi Tarayıcılarla Kullanabilirsiniz?

Tarayıcı desteği bizimle ilgili bir konu olmaktan ziyade, tarayıcıların ileri web uygulamalarını desteklemesiyle ilgili bir konu; dolayısıyla bizim bu konuya müdahale şansımız şu anda pek bulunmuyor. En güncel destek listelerini Can I Use gibi sitelerden görebilirsiniz.

Desteklenen ve Aktif Olarak Kontrol Edilen Tarayıcılar

• Google Chrome (Android & Masaüstü)
• Mozilla Firefox (Android)
• Brave (Android & Masaüstü)
• Microsoft Edge (Android & Masaüstü)
• iOS Safari (iOS'te Safari haricinde hiçbir tarayıcı desteklenmemektedir)
• Opera (Mobil)

Desteklenmeyen Tarayıcılar

• Mozilla Firefox (Masaüstü)
• Safari (Masaüstü)
• Opera (Masaüstü)

İleri Web Uygulaması Nedir?

Dikkat ettiyseniz birçok markanın mobil uygulamaları ile internet siteleri birbirinden epey farklıdır. Her ne kadar çok benzer tasarlanmaya çalışılsa da, en nihayetinde bir mobil uygulama ile bir internet sitesi arasındaki farkı anında söyleyebilirsiniz. Çünkü her ikisi de bağımsız olarak tasarlanırlar ve çoğu durumda birbirleriyle arka planda iletişim kurarlar.

İleri Web Uygulamasının Avantajları

İleri Web Uygulamaları ise, bir mobil uygulama gibi davranıp (ve bunların avantajlarından faydalanıp), aslında internet sitesi gibi çalışan ve dolayısıyla mobil uygulama ile internet sitesi arasındaki uçurumu kapatan, oldukça hoş bir teknoloji.

Üreticiler İçin Avantajlar

HTML, CSS ve JavaScript gibi yaygın web teknolojileriyle inşa edilen bu uygulamaların, bizim gibi üreticiler için birçok avantajı var:

• Bir siteyi ileri web uygulamasına çevirmek, mobil uygulamaya çevirmekten çok daha kolaydır. Hem kod yükü açısından, hem masraf açısından... Uygulamaların ortalamada ilk 3 günde kullanıcılarının %77'sini kaybettiği, en iyi 100 uygulamanın bile ilk 3 günde kullanıcılarının %50'sini kaybettiği gerçeği düşünülürse, sıra dışı bir başarı gösteremeyen uygulamalara harcanan emek ve yatırımların boşa gitme ihtimali çok yüksektir.^[1]
• Masaüstü ve tüm mobil cihazlardaki ileri web uygulaması (ve internet sitesi) aynı kod tabanını kullanır. Mobil ve masaüstü için ayrı tasarımlar geliştirmek gerekmez. Hele ki mobil-öncelikli bir tasarım güdüyorsanız, ileri web uygulamaları sizin için çok uygundur.
• Kullanıcıların sitenizden hemen çıkma oranlarını dikkate değer düzeyde azaltır, oturum sürelerini ve sayfa görüntülenmelerini dikkate değer miktarda arttırır. Örneğin Infobae sitesinin ileri web uygulamasında hemen çıkma oranı %5, tarayıcıdaki oran %51'dir; oturum süreleri %230 daha uzun, sayfa görüntülenmeleri ise %300 daha fazladır.^[2]
• Kitlesel güncelleme yapmak çok daha kolaydır.
• App dükkanlarına olan bağımlılığınızı ortadan kaldırır. Bu dükkanlarda birbirini taklit eden ve rekabeti içi boş bir şekilde şişiren uygulamalarla görünürlük için yarışmak zorunda kalmazsınız. Ayrıca kullanıcıların %70-80 arasının eğlence (YouTube gibi), sosyal medya (Facebook gibi), hızlı mesajlaşma (Whatsapp gibi) ve oyun (Fortnite gibi) uygulamaları indirdiği düşünülecek olursa, bu kategorilerde muazzam bir başarınız yoksa veya bu kategorilerde değilseniz, uygulamanızın bulunma ihtimali çok düşüktür.
• Sitenizi normalde kullanan kullanıcılarınızın ileri web uygulamanızı bulması, normal uygulamanızı bulmanızdan çok daha kolaydır; çünkü tarayıcılarında uğradıkları zaman indirmeleri otomatik olarak önerilir (birçok durumda). Kullanıcıların bir dükkana gitmesi, uygulamanızı araması, indir tuşuna basması, onayları vermesi ve inmesini beklemesi süreci, %20'ye varan kullanıcı azalmasına neden olmaktadır.
• Mobil kullanıcılar, zamanlarının %80'ini mobil uygulamalarda geçirse de, bu zamanın %77'si sadece 3 uygulamada geçirilmektedir, %96'sı ise sadece 10 uygulamada geçirilmektedir ve sizin uygulamanızın bunlardan birisi olma ihtimali çok düşüktür.^{[3], [4]} İleri web uygulamaları, kolay bulunurluk ve tarayıcı entegrasyonu sayesinde bu etkileşim ihtimalini arttırır.
• Arama Motoru Optimizasyonu geliştirmelerinize güç ve hız katar; çünkü mobil uygulamada olanın aksine, ileri web uygulamasında kullanıcılarınızın etkileşimi ve performansının artması, sitenizin genel endekslenme başarısını arttırır.

Üreticiler İçin Dezavantajlar

Elbette, geliştirilmekte olan bir teknoloji olarak, ileri web uygulamalarının halen sürmekte olan bazı problemleri var ve bu, mobil uygulamalara nazaran bazı problemleri doğurabiliyor. Bunlardan da haberdar olmak faydalı olacaktır:

• iOS desteği halen yeterince oturmuş değildir ve sorunlarla karşılaşma ihtimali göreli olarak daha yüksektir.
• iOS içinde bildirim gönderimi desteklenmemektedir (şimdilik).
• Bizim gibi içerik sağlayıcıları değil de, çok karmaşık oyun geliştiricileri gibi CPU-yoğun işlemler yapacaklar için ileri web uygulaması şimdilik önerilmemektedir. Ancak oyunların bulut-temelli evrimi gözetilince, bunun da değişmesini bekleyebiliriz.
• App dükkanlarının yayın öncesi kontrolü bulunmadığı için, yazılımcıların hatalarına daha çok dikkat etmesi gerekir.
• Cihaz donanımına erişim izinleri biraz daha kısıtlıdır; ancak bu kısıt hızla ortadan kalkmaktadır.
• Giyilebilir cihazlar ve çevresel donanımlar ile entegrasyon daha kısıtlıdır.

Kullanıcılar İçin Avantajlar

Elbette, aynı teknolojinin kullanıcılar için de muhteşem avantajları var:

• Sitelerin masaüstünden eriştiğiniz versiyonları ile mobil cihazlardan eriştiğiniz versiyonları arasındaki farkları çözmenize gerek kalmaz; çok daha bütünleşik bir deneyime erişirsiniz.
• Birçok kullanıcı, mobil uygulama ile uğraşmak istemez; aradığını bulmayı veya işini kolayca halletmeyi ister (bir yazıyı bul, bir arkadaşa ödeme yap, bir araba kirala, bir taksi çağır vs.). İleri web uygulamaları, aradığınız şey ile sizin aranızdaki mesafeyi kısaltır.
• Mobil uygulamalara özgü davranış yelpazesinin hepsini ileri web uygulamalarında da bulabilirsiniz; ancak ileri web uygulamaları buna ek olarak, siteyle daha da geniş bir şekilde etkileşmenizi mümkün kılar.
• Özellikle de içerik üreticileri tarafından sağlanan mobil uygulamanın çoğunun aksine, çevrimdışı okumak üzere içerik kaydetmenizi sağlayacaktır. Böylece internetiniz olmasa da kaydettiğiniz ve tarafımızdan önerilen bazı içeriklere erişebileceksiniz.
• İleri web uygulamaları, normal uygulamalardan çok daha küçük boyutludur. Cihazınızda çok daha az yer kaplar.
• Yeni özellikleri almak için özellikle güncelleme yapmanız gerekmez.
• Mobil uygulamalar kadar fazla donanım erişimi izni vermeniz gerekmez.
• Cihazınızın arka planında yapabileceği işlem sayısı daha kısıtlıdır.

Kullanıcılar İçin Dezavantajlar

• iOS desteği şimdilik biraz kısıtlı olduğu için Apple cihazlarınızda Safari kullanıyorsanız bazı bildirimleri kaçırma ihtimaliniz bulunmaktadır (ama güncel mobil uygulamalarımızda da bu bildirimler zaten bulunmamaktaydı).
• Mobil uygulamaların özgün tasarımının yarattığı alışmışlık hissinden ötürü, ileri web uygulamalarını ilk başta kullanırken biraz "app değilmiş gibi" hissedebilirsiniz (ileri web uygulaması alanındaki inovasyonlarla bunun yakın vadede ortadan kalkması beklenmektedir).
• Giyilebilir cihazlar ve çevresel donanımlar ile entegrasyon daha kısıtlıdır (Evrim Ağacı olarak buna ihtiyacımız pek yok; ancak bu eksikliğin de gelecekte çözüleceğini tahmin ediyoruz).

Henüz mobil uygulamaların yerini tamamen almış değil; gelecekte de tamamen alacak mı kesin olarak bilmek zor ama gidişat oldukça güçlü bir şekilde bunun olacağını gösteriyor.^{[5], [6], [7], [8]} Biz de, her zaman olduğu gibi, bu yeni sayılabilecek teknolojinin en erken kullanıcısı (İng: "early adopter") olma ilkemizle, ileri web uygulaması sistemine geçmeye karar verdik!

Zaten yukarıda çözülen sorunlar listesi, ileri web uygulamalarının mobil etkileşimi ne kadar faydalı bir yönde geliştirdiğine yönelik bu bilgilerle birleşince, bu kararımızın yerinde olduğu konusunda hemfikir olacağımıza inanıyoruz.

Sonuç

İleri web uygulaması teknolojisini kullanmaya başlamamızla birlikte, Apple ve Android mobil uygulamalarımızı desteğini sonlandırmaktayız. Bunun bazı kullanıcılarımızı üzeceğini biliyoruz; biz de üzülüyoruz. Fakat sizlere daha iyi bir deneyim sunabilmek için, şimdilik bunu yapmak zorundayız. Bu yazının yayına girmesinden itibaren, süresiz olarak, mobil uygulamalarımızı mobil dükkanlarda artık bulamayacaksınız ve içeriklerimize mobil uygulamalarımız üzerinden erişemeyeceksiniz. Eğer halihazırda mobil uygulamamız cihazınızda yüklüyse, bazı diğer özelliklere erişmeyi sürdürebilirsiniz; ancak o özelliklerin hepsi ve daha fazlası şu anda ileri web uygulamamızda bulunuyor ve bundan sonra da yeni özelliklerimiz diğer mobil uygulamalarımıza eklenmeyecek.

Evrim Ağacı'nı hızlı ve çok daha etkili bir şekilde mobil veya masaüstü cihazlarınızda kullanmak için, lütfen yukarıdaki basamakları takip ederek ileri web uygulamamızı kurun. Eğer destekçilerimiz sayesinde gelişimimiz hoşunuza gidiyorsa ve daha fazlasını yapabilmemizi isterseniz, destekçilerimiz arasına katılabilirsiniz.

Her geçen gün, yepyeni ve çok daha iyi özelliklerde ve yepyeni araçlarda buluşmak üzere!