Geniz (Nazofarinks) Bölgesinde Bir Çift Tükürük Bezi: Tübariyal Tükürük Bezleri, Yeni Keşfedilen Organlar Olabilir mi?

Yüzyıllardır insan vücudu bilim insanları tarafından ayrıntılı olarak inceleniyor. Peki hala keşfedilmemiş bir dokumuz olabilir mi? Belki bazı insanlarda görülen varyasyonun genellemesidir?

Tükürük Bezi Nedir?

Ekzokrin (dış salgı bezi) olan tükürük bezleri, memelilerde sindirime yardımcı salgılar üreterek kanallar yoluyla ağız içerisine boşalan salgı bezleridir. Tükürük bezleri seröz, müköz veya seromuköz (karışık) olarak sınıflandırılabilir. Seröz salgıların temelinde nişastayı glukoz ve maltoza parçalayan alfa-amilaz enzimi bulunur. Müköz salgıların temelinde ise kayganlaştırıcı görevi olan müsin yatar. İnsanlarda her gün 0.5 ile 1.5 litre arasında tükürük üretilir.^[3]

Ekol Hastanesi

İnsanlar normalde parotis bezi, sublingual (dil altı) bez ve mandibular (çene) bezi olmak üzere toplamda 3 tane ana tükürük bezine sahiptir. Tabii minör tükürük bezleri ve Von Ebner bezi adı verilen salgı bezleri de mevcuttur. Hatta ağız mukozası altında, çıplak gözle görülmeyen 800-1000 civarında minör (küçük) tükürük bezleri olduğu biliniyor. Ancak tükürük salgısında en önemli rol oynayan bahsettiğimiz bu 3 bezdir.^[3]

Ne Keşfedildi?

Hollanda Kanser Enstitüsü'nde prostat kanseri hastalarında yapılan çalışmada, görüntüleme yöntemleri ile daha önce tanımlanmamış bir çift tükürük bezi varlığından şüphelenildi. Prostat spesifik membran antijen ligandları (PSMA) işaretlenmiş 100 hasta, pozitron emisyon tomografisi/bilgisayarlı tomografi (PET/BT) altında görüntülendi. Ardından nazofarinks (geniz) bölgesinde daha önce bilinmeyen bilateral (çift taraflı) yeni tükürük bezleri tanımlandı.

Geniz (nazofarinks) bölgesi, burun boşluğu ile yutak arasında kalan anatomik bölgedir. Bu bölgede torus tubarius adı verilen bir kabarıklık mevcuttur. Çünkü altından östaki tüpünün kıkırdağı geçer, böylece anatomik olarak bir şişkinlik yaratır. İşte tanımlanan tükürük bezleri bu bölgede bulunuyor.^[1]

Science Direct

100 hasta ve 2 kadavra incelemesinde, sınırları belirlenmiş, ortalama uzunluğu 3.9 cm olan iki taraflı PSMA-pozitif alanlar görüldü.^[1]Çalışma, Radiotherapy and Oncology akademik dergisinde yayımlandı. Histolojik (doku bilimi) incelemeler ve 3D rekonstrüksiyonları PSMA eksprese eden, baskın olarak torus tubarius yakınında, çok sayıda drenaj kanallarına sahip ağırlıklı olarak müköz bezlerinin varlığını doğruladı. Bu bölgeye alınan yüksek doz radyoterapi sonrası hastalarda kserostomi (ağız kuruluğu) ve disfaji (yutma güçlüğü) görülmesi, daha önce bilinmeyen bu bezlerin zedelenmesine bağlı olarak açıklanabilir.

Neden Daha Önce Fark Edilmemiş Olabilir?

Bu bezlerin neden daha önce makroskobik olarak fark edilmediğini birkaç faktör açıklayabilir. Aslında daha önce nazofarinkste müköz salgı yapan hücre grupları söz konusu anatomik bölge çevresinde rapor edilmişti.^[3]Ancak organize şekilde kümelenmiş glandüler (bez) yapılar yerine, geniş bir bölgede yayılmış bir modeldi. Ayrıca yeni keşfedilen tübariyal bezler, sadece nazal (burun) endoskopisi ile erişilebilen bir lokalizasyonda. Dolayısıyla makroskobik olarak görülebilen boşaltım kanalları fark edilmiş olabilir, ancak daha büyük bir bezin parçası olarak yorumlanmamıştı.

Bu çalışmada ise prostat kanseri hastalarında, prostat spesifik membran ligandlar radyonüklid bir element ile işaretlenmiş şekilde görülebildi. Yani işaretlenmemiş olarak tomografi veya manyetik rezonans ile görülmesi olası değildi. Yine de, nistepen az kişiyle yürütülmüş sadece bir çalışma tarafından gösterilen bu veriler gelecek analizler ile desteklenmelidir. Buna rağmen, 21. yy'da bile yeni bir organ keşfedilmesinin hayali bile heyecan vericidir!