Evrim Ağacı'nın Bir Dijital Platform Olarak Gelişimi ve Evrimi (Eyüp Can Akman)

• Konular: Yazılıma giriş, Evrim Ağacı'nın kod altyapısı, yazılım alanındaki fırsatlar ve sorunlar
• Cevaplayan: Eyüp Can Akman, Evrim Ağacı'nın web geliştiricisi ve teknik işler sorumlusudur.
• Sorular: Bu röportaj, Kodların İçinde Instagram sayfası tarafından yapılmıştır. Evrim Ağacı için genişletilmiştir.
• Not: Lütfen bu röportajda sorulara yanıt veren kişilerin kendi yorumlarından sorumlu olduklarını, aradan geçen zamanla bazı düşüncelerini değiştirebileceklerini ve bizim her yazılanla %100 hemfikir olmayabileceğimizi aklınızda bulundurunuz.

Soru: Eyüp Can Akman kimdir? Sizi biraz tanıyabilir miyiz? Kimsiniz, nelerden hoşlanırsınız?

Samsun’da 1994 yılında doğdum ve 5. sınıfta bir bilgisayarım olana kadar hayatımı çizgi film izleyerek geçirdim. En azından ben o dönemlere dair başka pek bir şey hatırlamıyorum. Bilgisayarım olduktan sonra da yazılımla ciddi anlamda ilgilenmeye başlayana kadar tüm hayatımı oyun, dizi ve filmler ile bilgisayar başında geçirdim.

Popüler bilimle ilgili bir şeyler okumaya başladıkça bilime olan ilgimi fark ettim ve bu süreçte Evrim Ağacı ve genel olarak skeptisizm (şüphecilik) ile de tanıştım. Şüphecilikle tanışmam, zamanla bütün hayatımı ona göre şekillendirmeme neden oldu ve o günlerden beri kendimi bir skeptik ve popüler bilim takipçisi olarak tanımlıyorum.

Yazılıma başladıktan sonraki dönemde çoğunlukla oyunlardan uzak kalmış olsam da hala popüler kültürün ürettiği harika eserleri (çoğunlukla fantastik ve bilim-kurgu, özellikle cyberpunk) takip etmeye çalışıyorum. Yazılımdan sonra ise en sevdiğim şey yemek yapmak. Fırsat buldukça da gitar çalmaya çalışıyorum. Her şey hakkında saatlerce konuşmayı seviyorum. Bunların dışında her insan gibi sinirbilim üzerine okumayı, öğrenmeyi çok seviyorum.

Soru: Evrim Ağacı'ndan önce ne tür projelerde çalıştınız, neler yaptınız? Oralardaki sorumluluklarınız nelerdi?

Lise zamanı flash oyunlar üzerine olan ilgimden dolayı lise 4’te perakende ve toptan satış yapan yerel bir şirkette, sitelerine flash bannerlar hazırlamak üzere staja başladım. Bu sırada PHP ve MySQL öğrendim ve şirketin satın aldığı e-ticaret paketi yerine, şirketteki diğer yazılımcı stajyer arkadaşla kendi e-ticaret sitemizi yapmaya karar verdik. Bu karardan sonraki 4-5 yıl boyunca (2011-2015) aynı şirkette e-ticaret (B2B ve B2C), ön muhasebe ve online ödeme sistemleri üzerine çalıştım. Aynı dönemde freelance olarak çeşitli yerel firmalara kurumsal web siteleri de geliştirdim.

2015 yılında işten ayrılıp, bir yatırımcı ortakla ufak bir start-up girişiminde bulundum. Aynı dönemde Filmler ve Filimler isimli YouTube kanalının (o zamanlar daha çok Facebook üzerinde aktifti) web sitesini ve premium video izleme servisini geliştirdim.

Filmler ve Filimler

Tabii bu sırada kendimizi yazılım alanında geliştirmek için, çok yakın arkadaşlarımızla kolay ama öğretici projeler bulmaya çalıştık. Bu süreçte irili ufaklı birçok proje denedik, bunların birçoğu öylesine yaptığımız şeylerdi. Ama o günleri düşünürken aklıma önemli bir detay geliyor; size "içeriden" bir bilgi verebilirim: Arkadaşlarımızla kendimizi geliştirmek için öylesine yaptığımız bu projelerinden ikisi "burçlar" ve "isim analizleri" üzerineydi. Biliyorsunuz, bunların her ikisi de tamamen sahtebilim; hiçbir bilimsel geçerlilikleri yok. Ancak halkı bunlarla kandırmak inanılmaz kolay - akıl almaz ama hem de bu tamamen yasal! Birçok yazılımcı ve yatırımcı da bunun farkında; bu nedenle insanlara burçlarını söylediklerini veya isimlerini analiz ederek kişiliklerini çıkarttıklarını söyleyen binlerce site ve mobil uygulama bulabilirsiniz. Biz de bunlardan ikisini geliştirmiştik. 10-15 sene öncesine ait günlük burç yorumlarını alıp, rastgele bir şekilde karıştırarak, sanki yeni burç yorumuymuş gibi yayınlıyorduk. Her şey otomatik olarak çalışıyordu, sosyal medyada da belli formatlarda yayınlanıyordu. Bu sayede on binlerce kişiye ulaştık, öyle ki artık o projeden alacağımız bir şey kalmadığında, bize e-posta atıp burç yorumu isteyenler, çok isabetli bir şekilde tutturduğumuzu söyleyenler bile olmuştu. Bu sanrının Forer-Barnum Etkisi olduğunu biliyorsunuz.

Söylemek istediğim şu: Bizim bu yaptığımızı projenin göreli kolaylığına, o zamanki çocukluğumuza, neler yapabileceğimizi görme merakımıza vs. verebilirsiniz; ama bu tür sahtekarlıkları gerçek gibi pazarlayan kişilerin bu tür itiraflarda bulunması önemli - ki bu tür itirafların birçok diğer örneği de var. Çünkü sahtebilim, tüm Dünya'da cana ve mala kıymaya devam ediyor ve insanlar bu tür uygulamaları "masum" görmeye devam ettikçe bu hasarlar artarak devam edecek. Bize düşen, alttan yetişen yeni yazılımcıları bu tür projelerden uzak tutmak olmalı. Bize yol gösteren yoktu; ama biz bu gerçekleri bilenler olarak geleceğe yol gösterici olabiliriz.

Her neyse, sonrasında 1 sene boyunca çeşitli mobil app ve website denemelerinden sonra, aynı yatırımcının ortaklığıyla ve 2 arkadaşımızı daha dahil ederek, League of Legends isimli oyunda, oyun dinamikleri ve e-profil analizi yapan, lols.gg isimli bir start-up kurduk. Bu sitede çoğunlukla back-end altyapısı, büyük veri analizi ve sunucu yönetimi üzerine çalıştım. 2018 yılında o siteyi kapattık (şimdi benzer amaçlı ama başka bir siteye dönüştü).

Bu süreçte de zaten gönüllü olarak destek olmaya çalıştığım Evrim Ağacı'na kalıcı olarak katılmaya karar verdim. O gün bugündür de Evrim Ağacı'nın teknik işler sorumlusu ve web geliştiricisi olarak yola devam ediyorum.

Soru: Evrim Ağacı'nda çalışmanızın nedeni ne? Sizi ne motive ediyor?

2017 yılında Evrim Ağacı için gönüllü olarak yardım etmek istediğimi belirten mesajı attığımda beni motive eden şey çok az olan boş zamanıma rağmen Evrim Ağacı'nın bana kattıkları karşılığında bir şeyler yapma ihtiyacını hissediyor oluşumdu. Şu an hala aynı motivasyonumu korumamı sağlayan ve hatta arttıran şey ise Evrim Ağacı'nın hedefleriyle kendi hedeflerimin birebir aynı olması. Ayrıca anlattığım hisleri daha çok kişinin yaşamasını sağlama isteğim.

Soru: Evrim Ağacı dediğimizde akla çok kapsamlı bir proje geliyor ama bunun yazılım altyapısı nedir? Wordpress gibi hazır bir sistem mi kullanıyorsunuz, yoksa tüm parçalarını kendiniz mi kodluyorsunuz?

Bu kadar kapsamlı bir projeyi Wordpress altyapısı kullanarak kodlamak çok zor olacağı için Wordpress kullanamazdık. Bu yüzden tamamen kendi altyapımızı oluşturmak için PHP ve MySQL kullanarak basit bir şekilde başladık ve yeni özellikler eklendikçe, geliştikçe onlarca farklı araç dahil ettik.

Soru: Evrim Ağacı'nı kodlarken hangi teknolojileri kullandınız (programlama/ işaretleme dilleri, veri tabanı, vs.)? En çok karşılaştığınız hata(lar) nedir? Bu hataları nasıl çözüyorsunuz?

Evrim Ağacı'nın Back-end kısmında PHP ve framework olarak CodeIgniter 3'ün özelleştirdiğim bir versiyonunu (yeni projeler için tavsiye etmem) kullanıyorum. Front-end kısmında ise klasik HTML+CSS+Javascript ve jQuery, Cache için Redis Server; Queue Manager (kuyruk yöneticisi) olarak RabbitMQ kullanıyorum. Görsel boyutlandırma işleri için Thumbor, CDN servisi olarak da Cloudflare kullanıyorum. İlk aklıma gelenler bunlar ama hem kullandığım 3. parti araçlar hem de tüm teknik alt yapıyı anlattığım, neyi ne için ve nasıl kullandığımı anlattığım detaylı bir yazı yazmayı da planlıyorum. Hazır olduğunda mutlaka haber veririm. Yeni nesil IDE'ler en çok karşılaşılan hataları anında gösterdiği için artık tekrar tekrar karşılaştığım hata pek olmuyor. Her gün bir sürü hata ile karşılaşmaya devam ediyorum tabii ama bu hatalar genelde birbirinden farklı ve işin keyifli yanı da neredeyse her çözümün birbirinden farklı olması. 

Soru: "Evrim Ağacı" gibi büyük bir projeyi geliştirirken bütün kodları kendiniz mi yazıyorsunuz yoksa GitHub, Stackoverflow gibi sitelerden kod yardımı alıyor musunuz (kopyala-yapıştır vb.)?

Ne büyüklükte proje geliştirilirse geliştirilsin GitHub, Stackoverflow vb. gibi sitelerden yardım almadan proje geliştirmek artık çok olası değil. Bunun birçok nedeni var: Örneğin karşılaştığımız hata yeterince açık değilse nedenini öğrenmek için Google'da aradığımızda aynı problemle karşılaşan insanların sorunu nasıl çözdüğünü görebiliyoruz veya kullandığımız tekniğin, aracın vb. durum için en iyi çözüm olup olmadığını merak ettiğimizde benzer sitelerde farklı çözüm tekniklerini araştırabiliyoruz. Kullanılan dillerin, araçların dokümanları ve forumları, yazılımcı blogları vb. de bu konuda yardımcı olabiliyor. Burada dikkat etmek gereken en önemli şey internetteki kodları ve teknikleri direkt olarak kopyalamak yerine ne yaptığını anlayıp bunu kendi durumuna uygun şekilde yeniden kodlamak. Bazı durumlarda nadir de olsa yazılan kod hiç değişiklik yapmadan da kopyalanabilecek kadar ihtiyaçları karşılayabiliyor. Bu durumda da var olan kodu projemize kopyala-yapıştır yapmış oluyoruz; ama tabii sadece bu yöntemle anlamlı ve büyük bir proje geliştirmeyi beklememelisiniz.

Soru: Evrim Ağacı'nın yazılım tarafında sizi en çok zorlayan şey ne oldu?

Her işin kendine özgün bir zorluğu olduğu ve bu zorlukların karşılaştırılamamalarından dolayı "en çok zorlayan şey" sorusuna bir cevap veremem. Ama bu konuda yeni başlayanlar için bir tavsiye verebilirim. Zorlamayan işlerle uğraşmak size pratik yapmak dışında pek bir fayda sağlamayacaktır. Kolay işler yapmak belki para kazanmanızı sağlayacaktır ama yazılım konusunda ilerlemenizi sağlamayacaktır. 

Soru: Bir web geliştiricisinin sıfırdan siteyi hazırlayana kadar web geliştirme aşamaları nasıl oluyor?

Bu sorunun tek bir cevabı yok çünkü her projenin farklı ihtiyaçları ve aynı ihtiyaçları karşılayabilecek çok çeşitli yöntemler var. 

Soru: Planlar neler? Evrim Ağacı yazılımsal anlamda nereye doğru gidiyor?

İnsanların daha çok ve daha rahat okumalarını sağlayarak daha çok şey öğrenmelerini sağlayacak bir platform kurmak öncelikli hedeflerimizden biri. Diğer hedeflerimiz ise akıllarındaki tüm sorulara cevap arayabilecekleri ve öğrendiklerini paylaşabilecekleri, diğer bilim severler ile sosyalleşip birlikte vakit geçirebilecekleri, daha kolay yazar, editör vb. olarak bildiklerini acaba yazdıklarım yeterince kişiye ulaşır mı derdi olmadan paylaşabilecekleri bir platform olmak. Ayrıca üretilen her içeriğin kalitesini arttıran araçlar geliştirmek de her zaman üzerinde çalıştığımız ve gelecekte de üzerinde çalışacağımız bir konu. 

Soru: Gelecekte Evrim Ağacı'nın yazılım konusunda ne tür sorunları olmasını öngörüyorsunuz?

Büyüyen ve gelişen diğer şirketlerden çok farklı sorunlar beklemiyorum aslında. Büyümeden dolayı oluşan daha karmaşık sistemlere ve daha büyük bir ekibe olan gereksinim ve bunların yönetimi en belirgin problem olacaktır. 

Soru: Herhangi bir programlama/işaretleme dilinde ileri seviyeye nasıl gelinebilir? Bu konuda tavsiyeleriniz nelerdir?

O dilde olabildiğince çok ve karmaşık, dili sonuna kadar kullanabileceğiniz projeler geliştirmek veya açık kaynak projeleri okuyup onlara katkı sağlamak. O dilin topluluklarına, tartışma gruplarına (Reddit vb.) dahil olup tüm yeniliklerini takip etmek. Dilden bağımsız olarak veri yapılarını, çeşitli algoritmaları ve teknikleri öğrenmek.

Soru: Yazılımcı olmak için ne tür bir eğitim almak gerekir? Okul bitirmeden de yazılımcı olan birçok kişi var, bu tür bir yolu tavsiye eder misiniz?

Yazılımcı olmak için öncelikle algoritma öğrenmek ve hedeflediğiniz kariyere uygun teknikleri, teknolojileri öğrenmek gerekir. Bu öğrenme süreci diğer mesleklerden biraz farklı; çünkü yazılım çoğunlukla internet ile birlikte geliştiği için, öğrenmeniz gereken her şey zaten internette ücretsiz bir şekilde bulunuyor. Buna birçok önemli okulun derslerinin kayıtları de dahil. Yani teknik olarak okul olmadan yazılım öğrenmek kesinlikle mümkündür ve benim öğrenirken kullandığım yöntem de budur.

Her ne kadar lisede meslek lisesinde web programlama okumuş olsam da üniversitede bilgisayar programcılığı okumuş olsam da müfredatları internette 3-4 ayda öğrenebileceklerimden fazlası değildi. Yine de lise seviyesinde bu eğitimi almış olmamın en azından yönlendirilmek açısından ve yazılımla ilgilenen insanlarla sosyalleşebilme imkanı sağlaması açısından işe yaradığını söyleyebilirim. Aynı durum herkes için geçerli olmayabilir tabii.

Yazılım öğrenmek isteyen kişilere tavsiyem, okulu hiç düşünmeden önce, internetteki yazılım derslerinden en azından 3-4 tanesini almayı denesinler. Eğer kendi çalışma disiplinlerini sağlayabiliyorsalar zaten okula hiç gerek olmayacaktır. Ama bu okula gerek yok demek anlamına gelmiyor. Kendi kendinize internetten öğrenebilecek olmanıza rağmen okula da giderseniz hem sizinle aynı konularla ilgilenen insanlarla tanışma imkanınız olur hem de belki bazı hocalar veya üst sınıflardan arkadaşlarınız yol göstericilik yaparak yardımcı olabilir. Aynı imkanlara okul olmadan internetteki topluluklardan da sahip olabilirsiniz burada tercih biraz kişiye ve kendisini ne kadar tanıdığına kalmış oluyor. Üniversite seçim aşamasındaki arkadaşlara yazılımla ilgilenmek istiyorsalar yazılım ile ilgili bir bölüm seçmelerini tavsiye ederim ama üniversite seçim aşamasında olmayanlar için bu ilk tavsiyem olmaz.

Soru: Yazılımın gelişmesi nedeniyle hiç kod yazmadan web siteleri yapılabiliyor. Sizce web alanı bu sebepten ötürü gelecekte ölecek mi, web alanı "ölü alan" mı?

Kod yazmadan web sitesi yapılabilen araçlar çoğaldıkça daha çok insan web alanına giriyor ve tam tersine web alanı daha da genişlemiş oluyor. Birçok insan hazır araçlarla temel seviyede ihtiyaçlarını karşılasa da ihtiyaçları arttıkça ve karmaşıklaştıkça bizim gibi geliştiricilere ihtiyaçları oluyor. Bu yüzden web alanı ölü alan diyemeyiz ama gittikçe kendi içinde daha da özelleşen alanlara bölündüğünü ve hazır araçlar tarafından yapılabilen kısımların öldüğünü söyleyebiliriz.

Soru: Bir web geliştiricisi olarak kullandığınız programlama/işaretleme dillerini öğrenirken hiç yazılımcılığı bırakma isteği geldi mi? Eğer bırakma isteği geldiyse bu isteği nasıl yendiniz?

Şu zamana kadar hiçbir dili sadece öğrenmek için öğrenmediğim için öğrenirken bırakma isteği de gelmedi. Öğrendiğim diller her zaman o an bir ihtiyacı karşılamak içindi. Bu yüzden yeni başlayanlara tavsiyem her zaman öğrendiklerini ufak da olsa direkt olarak uygulayabilecekleri projeler geliştirmeleri. Tabii bunların yanında en iyi bildiğim dille en iyi bildiğim projede çalışırken bile bazen mesleği bırakma isteğim oluyor ama o an karşılaştığım problemi çözdüğümde aldığım keyif her zaman buna engel oluyor.

Soru: Yazılımcılık alanında iş imkanları nasıl, bu sektörde "aranan yazılımcı" nasıl olunur? Bu konuda tavsiyeleriniz nelerdir?

Genel olarak yazılım sektöründe her yıl gittikçe artan bir talep olduğunu söyleyebilirim. Bir kısmı (özellikle startup ve modernleşmeye çalışan şirketler) en yeni teknolojileri talep etse de bir çoğu yıllardır piyasada kullanılan dilleri, frameworkleri bilmenizi bekliyor. Bu sektörde aranan yazılımcı olmak için diğer her sektörde de olduğu gibi CV'nizde sizi diğer yazılımcılardan ayıracak bir şeyler olması gerekiyor. Talebin çok olduğu ama yeterli yazılımcının bulunmadığı bir alanda ilerlemek de bu işe yarayabilir, herkesin kullandığı bir dil/framework ile geliştirilmiş GitHub'daki bir projeniz de bu işe yarayabilir. Çalışmak istediğiniz alanlardaki etkinliklere katılarak, bu etkinliklerde görev alarak, insanlarla tanışarak iş ağınızı genişletmek de çok işe yarayacaktır. 

Soru: Yazılıma yeni başlayıp yazılımcı olmak isteyen arkadaşlara tavsiyeleriniz nelerdir?

Eğer henüz başlamadıysanız hemen başlayın. Bu aşamada dil seçerken gelecekte ne yapmak istediğinize göre bir dil seçmelisiniz veya bu konuda kararsızsanız başlaması kolay daha geniş kullanım alanı olan dillerden birini seçebilirsiniz (Python veya Javascript gibi). Bu sırada bir de algoritmalar üzerine çalışmak önemli, çünkü hangi dili öğrenirseniz öğrenin, temelinde algoritma bilgisine ihtiyacınız olacak. En önemlisi ise Google'da arama yapmayı öğrenmek. Karşılaştığınız problemlere, ihtiyacınız olan tekniklere, aradığınız her şeye Google'da doğru arama yaparak ulaşabilirsiniz. Bunların dışında ek olarak öğrendiğiniz dillerdeki yenilikleri ve toplulukları takip etmek motivasyonunuzu ve heyecanınızı canlı tutmak için çok işe yarayacaktır. Belirli bir seviyeye geldikten sonra ise sürekli projeler geliştirerek ve başkalarının geliştirdiği projelerde yazılan kodları okumaya çalışarak kendinizi geliştirebilirsiniz.

Soru: Lisede veya ortaokulda okuyup yazılıma ilgi duyan arkadaşlarımıza önerileriniz nelerdir, kendilerini yazılımda nasıl geliştirebilirler?

Aslında bu konuda yeni başlayanlara tavsiye ettiklerimden çok fazlası yok. Boş zamanlarını olabildiğince yazılım öğrenmeye ayırsınlar. Onları yönlendirebilecek ve motive edebilecek topluluklara dahil olmaya çalışsınlar. Mevcut ilgi alanlarıyla yazılımı birleştirmeye çalışsınlar.

Soru: Bir yazılımcı için İngilizce neden önemlidir? İngilizcelerini nasıl geliştirebilirler, bu konuda tavsiyeleriniz nelerdir?

Çünkü işinize yarayabilecek kaynakların ve yardım alabileceğiniz toplulukların neredeyse tamamı İngilizce kullanıyor. Genel İngilizce tavsiyelerinden önce, yazılım için İngilizce tavsiyesi vereyim: Öncelikle Türkçe kaynak kullanmayın. Karşılaştığınız hataları veya yapmak istediğini şeyleri Google'da İngilizce aramayı ve çıkan sonuçları okumayı öğrenin. Bu aşamada anlamadığınız kısımları Google Translate ile çevirebilirsiniz. Genel tavsiye olarak da herkesin öğrenme biçimi farklı o yüzden İngilizce öğreten kaynakların tavsiyelerini takip etmeyi tavsiye ederim Kişisel tavsiyelerim ise İngilizce derslerinin yanında kendinizi olabildiğince İngilizceye maruz bırakmak. İngilizce film, dizi, blog yazıları, YouTube videoları, kitap vb. bu konuda yardımcı olacaktır.

Soru: Bir yazılımcı olarak Evrim Ağacı'na katkı sağlamamız mümkün mü? Nasıl ve neler yapabiliriz?

Henüz mevcut olmasa da gelecekte başlayacağımız açık kaynak projelere katkı sağlayabilirsiniz. O zamana kadar da sitede ve mobil uygulamada karşılaştığınız hataları bildirebilir, çözümlerine yardımcı olabilirsiniz. Bunların dışında bir fikriniz veya projeniz varsa [email protected] ve [email protected] adresinden ulaşabilirsiniz.