Dişlerimizi Düzenli Fırçalayarak Alzheimer Riskini Azaltabiliriz!

Çoğu insan için diş temizliği, günlük rutininin normal bir parçası olabilir. Peki ya bugün dişlerinizi temizleme şekliniz, yıllar sonra Alzheimer hastalığına yakalanma ihtimalinizi etkileyebilecek olsa?

Gingivitis (Tür: "diş eti iltihabı") ve Periodontisis (Tür: "diş eti çekilmesi") gibi diş eti sorunlarının Alzheimer hastalığı için olası bir risk faktörü olabileceğini gösteren kanıtlar giderek artıyor. Bazı çalışmalar, Gingivitis ve Periodontisis'in on yıl veya daha uzun süre devam ederse riskinizin iki katına çıktığını bile öne sürüyor. Gerçekten de Science Advances dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, diş eti enfeksiyonuyla ilişkili Porphyromonas gingivalis (P. gingivalis) adlı bir bakteri türünün Alzheimer hastası kişilerin beyinlerinde bulunduğunu detaylandırıyor. Fareler üzerinde yapılan testler ise bu bakterinin ağızdan beyne yayıldığını ve sinir hücrelerini yok ettiğini gösterdi.^[2]

Ağız, diş eti iltihabına neden olabilenler de dahil olmak üzere yaklaşık 700 bakteri türüne ev sahipliği yapar. Ulusal Yaşlanma Enstitüsü (NIA) bilim insanlarının liderliğinde yapılan yakın tarihli bir analiz, diş eti iltihabına neden olan bakterilerin aynı zamanda Alzheimer hastalığı ve özellikle damar kaynaklı demans gelişimiyle ilişkilendirildiğini öne sürüyor.^[1]

NIA İç Araştırma Programı ekibi, CDC’nin Ulusal Sağlık İstatistikleri Merkezi tarafından yürütülen büyük bir nüfus çalışması olan Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Anketi’nin (NHANES) ülke genelini temsil eden, halka açık verilerini kullandı. Ekip, diş eti iltihabının demans teşhisi ve ölümle ilişkili olup olmadığını Medicare kayıtları ve Ulusal Ölüm İndeksi ile sınırlı veri bağlantıları kullanarak inceledi. Araştırmada, başlangıçta farklı yaş grupları karşılaştırıldı ve 6.000’den fazla katılımcı için 26 yıla kadar takip yapıldı.^[1]

NHANES katılımcıları, diş eti iltihabı belirtileri için diş muayenesinden geçirildi. Ayrıca hastalığa neden olan bakterilere karşı antikorların tespiti için kan testleri yapıldı. Araştırma ekibi, 19 ağız bakterisine karşı antikorların Alzheimer teşhisi, herhangi bir tür demans teşhisi ve Alzheimer kaynaklı ölümle ilişkilendirip ilişkilendirilemeyeceğini analiz etti. Bu 19 bakteri arasında, Porphyromonas gingivalis diş eti iltihabının en yaygın nedeniydi. Aslında, yakın tarihli bir çalışma, Alzheimer hastalığının önemli bir belirtisi olan beta-amiloid protein plaklarının bu enfeksiyona karşı bir yanıt olarak üretilebileceğini öne sürmektedir.

Analiz, başlangıçta ağız iltihabı belirtileri gösteren yaşlı yetişkinlerin çalışma süresince Alzheimer hastalığına yakalanma olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koydu. 65 yaş ve üzeri kişilerde hem Alzheimer teşhisi hem de ölümler, Campylobacter rectus ve Prevotella melaninogenica gibi diğer bakterilerle kümeleşerek bu riskleri daha da artırabilen oral bakteri P. gingivalis'e karşı antikorlarla ilişkiliydi.

Diş eti iltihabı, dişleri yerinde tutan ağız dokularının enfeksiyonundan kaynaklanır. Kanayan diş etleri, gevşek dişler ve hatta diş kaybı bu hastalığın başlıca etkileridir. Ağızdaki enfeksiyonlardan kaynaklanan bakteriler ve onların ürettiği iltihap molekülleri, kan dolaşımı yoluyla beyine taşınabilir. Önceki laboratuvar çalışmaları, bunun demansa yol açan olaylar zincirini etkileyen mekanizmalardan biri olduğunu öne sürmüştür.

Diş eti iltihabının ilk evresine Gingivitis denir. Bu durum, diş yüzeyinde biriken bakteriyel plağa karşı diş etlerinin iltihaplanması sonucu ortaya çıkar.

Gingivitis genellikle tedavi edilebilir. Gingivitis tedavi edilmezse diş ile diş eti arasında bakterilerle dolu “diş eti altı cepleri” oluşur. Bu cepler, Gingivitisi'n Periodontitis'e dönüştüğünün göstergesidir. Bu aşamada bakterileri tamamen yok etmek neredeyse imkansız hale gelir ancak diş tedavisi bakterilerin büyümesini kontrol altına almaya yardımcı olabilir.

Diş eti iltihabı riski, kötü ağız hijyenine sahip kişilerde önemli ölçüde artar. Sigara kullanımı, ilaç kullanımı, genetik, beslenme tercihleri, ergenlik ve hamilelik gibi faktörler de hastalığın gelişimine neden olabilir.

Diş eti iltihabının sadece P. gingivalis’in işi olmadığını unutmamak önemlidir. Treponema denticola, Tanerella forsythia ve diğer bakteriler de bu karmaşık ağız hastalığında rol oynayan organizmalar arasında yer alır.

Son zamanlarda yapılan araştırmalar, kronik diş eti iltihabına neden olan bakterilerin Alzheimer hastalarının beyinlerinde bulunduğunu ortaya koyarak güçlü kanıtlar sunuyor ancak bu bulguların bağlam içinde değerlendirilmesi gerekiyor. Gerçek şu ki Alzheimer hastalığı yalnızca diş eti iltihabı ile değil, birçok başka durumla da ilişkilidir.

Mevcut araştırmalar, Alzheimer hastalarının beyinlerinde farklı bakteri türlerinin ve Herpes tip I virüsünün de bulunabileceğini göstermektedir. Down sendromlu kişiler ile şiddetli kafa travması geçirmiş olanlar da Alzheimer geliştirme riski daha yüksek olan gruplardandır. Ayrıca kardiyovasküler hastalıklarla ilişkili çeşitli durumların da Alzheimer riskini artırdığı araştırmalarla desteklenmektedir. Bu durum, Alzheimer hastalığının birçok nedeni olan ve tek bir sonuca bağlanan bir hastalık olduğunu ve bilim insanlarının hala bu bağlantıyı çözmeye çalıştığını göstermektedir.

Bu sonuç, Alzheimer hastalığının aynı belirtileriyle kendini gösterir: Hafıza kaybı ve davranış değişiklikleri. Beyindeki gri maddede plak birikimi ve “nörofibriler yumaklar” olarak bilinen yapılarla birlikte görülür. Nörofibriler yumaklar, bir nöronun iç iskeletinin çökmesi sonucu oluşan kalıntılardır. Bu durum, bir proteinin hücre yapısını stabilize etme görevini artık yerine getirememesiyle meydana gelir.

Son araştırmalar, diş eti iltihabının Alzheimer hastalığına yol açabilen etkenlerden biri olduğu teorisini destekleyen kanıtları artırıyor. Ancak dişlerinizi fırçalamaya koşmadan önce şunu unutmalısınız: Diş eti iltihabı olan herkes Alzheimer’a yakalanmaz ve Alzheimer hastalığı olan herkesin de diş eti iltihabı yoktur!

Kimin “risk altında” olduğunu belirlemek için bilim insanlarının diş hekimlerinin hangi kişileri hedef alması gerektiğini gösterebilecek testler geliştirmesi gerekiyor. Bu sayede diş hekimleri, bu kişilere ağız ve diş sağlığını daha iyi yöneterek Alzheimer riskini nasıl azaltabilecekleri konusunda tavsiyede bulunabilir. Ancak o zamana kadar, düzenli olarak diş fırçalamak ve ağız hijyenine dikkat etmek önerilmektedir.

Bu çalışma için uzun süreli takiplere ihtiyaç vardır çünkü bulgular, ağız iltihabının demans teşhisinden önce gerçekleştiğini göstermektedir. Sonuçta demans hastası olmak, bireyin etkili bir şekilde diş fırçalama ve diş ipi kullanma becerisini azaltabilir, bu da enfeksiyonlar ve diş eti hastalığı riskini artırır. Her durumda, istatistiksel çalışmaların korelasyon gösterebileceğini ancak nedensellik kanıtlayamayacağını unutmamak önemlidir. Yazarlar, P. gingivalis enfeksiyonlarının tedavisinin demansın gelişimini veya belirtilerini azaltıp azaltmayacağını test etmek için klinik deneylerin gerekliliğini vurgulamaktadır.