Deprem Sonrası Beslenme: Doğal Afetlerde Beslenme Nasıl Olmalı?

Depremle mücadelede önceden alınmış tedbirler birçok insanın hayatının kurtulmasını sağlamaktadır. Önceden alınması gereken önlemler arasında gıda ve beslenmenin yeri büyüktür. Afet sonrasında yaşanan besin kıtlığı, dezavantajlı bireyler başta olmak üzere tüm afetzedelerde enerji ve besin ögesi yetersizliklerine bağlı sağlık sorunlarının görülmesine neden olmaktadır.

Japonya, Hindistan ve İran gibi diğer deprem ülkelerinde yapılan çalışmalarda afet öncesi gerekli önlemlerin alınmasıyla beslenme eksikliğinin, aneminin, büyüme geriliğinin ve hastalıkların gelişiminin önlenebileceği vurgulanmıştır. Doğal afet sonrasında besin ve su alımının karşılanabilmesi hayati önem taşımaktadır. Bebekler, gebeler ve yaşlılar gibi riskli gruplar beslenme desteğinin sağlanmasında önceliklidir.

Afet sonrası beslenme yönetimiyle ilgili önlemlerin alınması ve özel beslenme durumuna sahip bireyler için (kronik hastalıklar, doğumsal metabolizma hastalıkları, alerjiler vb.) gerekli besinlerin depolanması gibi planlamaların önceden yapılması gerekmektedir.^[1]

Deprem Sonrası Gıda Desteği ve Beslenme Yönetimi

Ülkemizde maalesef sık karşılaştığımız bir doğal afet olan deprem sonrasında depremzedelere yeterli enerjinin, besin ögelerinin ve temiz suyun sağlanabilmesi önemlidir. Deprem sonrası gıda yardımının amacı hayatta kalmayı sağlamayı, afetten etkilenen nüfusun yetersiz beslenmesini önlemeyi, beslenme yetersizliği görülen bireylerin tedavilerinin planlanmasını içermelidir. Gıda yardımı için izlenmesi gereken adımlar gerekli olan gıda miktarının tahmin edilmesi, etkilenen nüfusun besin ögesi ihtiyaçlarının hesaplanması, gıda güvenliğinin sağlanarak besin yoluyla hastalık bulaşmasının önlenmesi ve besinlerin depremzedelere zamanında ulaştırılmasıdır.^[2]

Beslenme planı afet sonrasındaki ilk 72 saat ve 72 saatten sonrası olarak ayrılmaktadır. İlk 72 saat, erken dönem beslenme hizmetlerini kapsamaktadır. Bu sürede tedariki ve tüketimi kolay, hazır hale getirilmesi için işlem gerekmeyen ve dayanıklılığı yüksek gıdaların sağlanabilmesi gerekmektedir. Bunlar arasında ekmek, kek, sandviç, konserve gıdalar, meyve suyu, zenginleştirilmiş bisküvi ve sıcak içecekler bulunmaktadır. Depremzedelere içerisinde ekmek, peynir, helva, meyve ve su bulunan kumanyalar dağıtılmalıdır. Beslenme hizmetinin amacı bireye hacmi küçük, besin değeri yüksek ve yüksek enerjili gıdaların zamanında ulaştırılmasıdır.^[3]

İlk 72 saat sonrası uzun dönem beslenme hizmetlerini kapsamaktadır. Sıcak yemek dağıtımı ve kuru gıda yardımının yapılması planlanmalıdır. Bireyler için günlük 2100 kalori enerji alımı önerilmektedir. Bu enerji nüfusun %20'sinin adölesan ve %56'sının yetişkin olduğu varsayılarak hesaplanmıştır.^[4] Hava sıcaklığının 20° altında olduğu afet bölgelerinde gerekli enerji miktarı her 5°'de 100 kalori arttırılmalıdır. Önerilen 2100 kalori enerji için 400 gram tahıl, 60 gram baklagil, 25 gram yağ ve 15 gram şekere ihtiyaç duyulmaktadır. Enerjinin %10-12'si proteinden ve %17'si yağlardan karşılanmalıdır. Afetzedelerin önerilenin altında enerji alması yetersiz beslenme ve enfeksiyon riskini arttırmaktadır. Yeterli ve dengeli beslenme, fiziksel direnci arttırarak hastalık yükünü de azaltmaktadır.^[3]

Bebek ve çocukların büyüme ve gelişmeleri için gerekli enerji ve besin ögelerinin alınması afet durumlarında bile aksamadan gerçekleştirilmelidir. Bebekler için önerilen ilk besin anne sütüdür. Afet durumlarında da ilk olarak anne sütü tercih edilmelidir. Anne zarar görmediyse steril koşullar oluşturulmalı ve emzirme sağlanarak devam ettirilmelidir. Anne sütüne ulaşılamadığı durumlarda bebeğin ayına uygun mama ve tamamlayıcı besinlerin verilmesi gerekmektedir. Bebeklerin besin alerjisinin olup olmadığı yakınlarından öğrenilmeli ve bu konuya dikkat edilmelidir. Kronik hastalığı olan yaşlıların çeşitli faktörler nedeniyle hastalıklarında olumsuz gelişmeler yaşanabilmektedir. Yaşlı bireylerin hastalıkları göz önüne alınarak yeterli ve dengeli beslenmelerinin sağlanabilmesi öncelikli konulardandır.^[5]

Deprem sonrası beslenme desteğine ilişkin olarak Japonya'da kılavuzlar hazırlanmakta ve afet bölgelerine uzman diyetisyenler görevlendirilmektedir. Ülkemizde de benzeri uygulamaların gerçekleştirilmesi, gerekli toplum sağlığı ve toplum beslenmesi önlemlerinin alınması önerilmektedir.