Cam Kırıldığında Parçalar Neden Şiddetle Etrafa Saçılır?
/old/profile_images/df6a49f318627461a3e9b697f2a2984e.jpg){kind=small}
- Çeviri
- Klasik Fizik
Bu Makalede Neler Öğreneceksiniz?
AI ile Özet Oluşturabilirsiniz.- Cam nesnelerin kırıldığında parçalarının geniş bir alana dağılmasının sebebi, düşerken kazandıkları kinetik enerjiye ek olarak içlerindeki termal basınçtan kaynaklanan enerjidir.
- Cam, kum, soda külü ve kireç taşının yüksek sıcaklıkta eritilmesiyle yapılır ve üretim sonrası cam tavlama işlemiyle iç gerilimler azaltılır; hızlı soğutma ise camda çatlaklara yol açabilir.
- Prens Rupert Damlaları, yanlış tavlama sonucu oluşan ve dış yüzeyi hızlı soğurken iç kısmı yavaş soğuyan cam damlacılardır; kuyruk kısmı kırıldığında içerideki basınç serbest kalarak damlanın patlamasına neden olur.
Camdan yapılmış bir nesne düşüp kırıldığında cam parçalarının çarpışmanın meydana geldiği noktanın bir hayli uzağına kadar dağılabildiğini gözlemlemişsinizdir. Sanki bir şeyler cam parçalarını kuvvetle itiyor gibidir. Bunun için -cam nesnenin düşerken kazandığı kinetik enerjiye ek olarak- başka bir kuvvet kaynağı daha vardır. İşte bu güç, imal edildikten sonra camın içine hapsolmuş termal basınçtan ileri gelen enerjidir.
Cam eşyalar kumun, soda külünün (sodyum karbonat) ve kireç taşının 1,700°C'ye kadar ısıtılmasıyla elde edilir. İmalat esnasında cam nesneler, içlerinde kalan gerilimin bertaraf edilmesi için cam tavlama denilen özel bir işleme [yani yavaş yavaş soğutulma işlemine] tabi tutulur. Cam, çok çabuk soğutulması durumunda daha fabrikadan çıkmadan çatlayabilir. Ancak fabrikadan çıktıktan çok daha sonra yere düşecek olursa tavlama işleminden arta kalan içerideki hapsolmuş basınç serbest kalır.
Yanlış Tavlama ve Prens Rupert Damlası
Yanlış tavlama işleminin çarpıcı etkilerini Prens Rupert Damlaları olarak bilinen gözyaşı damlası biçimindeki cam nesnelerin kırılmasında görebilirsiniz. (Prens Rupert Damlaları ismi, 17. yüzyılda yaşamış Alman bir aristokratın Kral 2. Charles'a bir dizi cam damlayı eğlence maksatlı hediye etmesinden dolayı verilmiştir.) [Ç.N: Bu cam damlaların baş kısmının çekiçle dahi kırılması çok zor iken kuyruk kısmının kırılması halinde tüm damla tuzla buz olmaktadır.] Prens Rupert Damlası eriyik haldeki camın soğuk suyun içerisine damlatılmasıyla elde edilir. Bu işlem esnasında damlanın dış yüzeyi hızlı bir şekilde soğurken iç kısmı çok daha yavaş soğur. Damlanın içi soğuyup küçüldükçe dış yüzey de içe doğru çekilmeye başlar, bu da ısı kaynaklı büyük miktarda basınç yaratır. İşte damlanın kuyruk tarafının kırılması bu biriken enerjinin serbest kalmasına ve böylelikle damlanın muazzam bir şekilde patlayarak un ufak olmasına yol açmaktadır.
Evrim Ağacı Notu: Prens Rupert Damlası ile ilgili bir videoyu buradan İngilizce olarak seyredebilirsiniz.
Makalelerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu makalemizle ilgili merak ettiğin bir şey mi var? Buraya tıklayarak sorabilirsin.
Soru & Cevap Platformuna Git- Tebrikler!10
- Merak Uyandırıcı!6
- Muhteşem!3
- Mmm... Çok sapyoseksüel!3
- Bilim Budur!1
- İnanılmaz1
- Güldürdü0
- Umut Verici!0
- Üzücü!0
- Grrr... *@$#0
- İğrenç!0
- Korkutucu!0
- Çeviri Kaynağı: Science Focus | Arşiv Bağlantısı
- Gareth Mitchell. Why Does Glass Shatter So Violently?. (18 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 18 Kasım 2018. Alındığı Yer: Science Focus | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16.08.2026 09:57:15tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: evrimagaci.org/s/7453
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçeizin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.