Cam Kanatlı Kelebekler Nasıl Şeffaf Kanatlar ile Evrimleştiler?

Kelebeklerin kanatlarındaki renklerin nasıl evrimleştiğini daha önceden anlatmıştık. Bu yazımızda, çok özel bir kanat çeşidine göz atacağız: şeffaf kanatlar. Bu özel kanatlara sahip kelebekler Ithomiini (Ithomiine) oymağı altında sınıflandırılmaktadır. Bazı taksonomistler tarafından, Ithomiinae olarak bir alt ailesinde sınıflandırılmaları gerektiği önerilen bu kelebekler, Orta Amerika'nın yağmur ormanlarında yaşıyorlar.

Kelebeklerin kanatları ve böceklerin diğer birçok dokusu, birbirine geçen küçük pullarla kaplı kitin adı verilen ince, zarlı bir doğal polimer tabakasından oluşur. Saydam kanatlı kelebekler ise ışığı bu pullar etrafında hareket ettirmenin, daha az yansıtmanın, dikey olarak döndürmenin veya onlardan direkt olarak kurtulmanın yollarını bulmuşlar gibi gözüküyor. Elbette burada, kendi istekleri ile bilinçli bir yol bulmaktan ziyade, avantajlı olanların genlerini aktarabildiği doğal seçilim filtresinden bahsediyoruz. Şeffaflık (transparanlık) gibi bir "özel güce" sahip olmak, doğada oldukça sıra dışı bir kamuflaj anlamına geliyor. Kanada, Hamilton'daki McMaster Üniversitesi'nden biyolog James Barnett, şeffaflığın kamuflajın doruk noktası olduğunu söylüyor:

Şeffaf hayvanlar herhangi bir arka plana anında karışabilir. Yapması gerçekten zor. Işığın saçılmasını veya yansımasını en aza indirmek için tüm vücudunuzu değiştirmelisiniz.

PBS

Bu Orta Amerika kelebeklerinin kanatlarının yapısını anlamak isteyen Kaliforniya Üniversitesi'nden biyolog Aaron Pomerantz ve ekibi incelemelere koyuldu. Buldukları şaşırtıcıydı. Pomerantz ve meslektaşları, konfokal ve elektron mikroskoplarını kullanarak Greta oto türünün kanatlarının siyah kenarlarının yoğun bir şekilde düz, yaprak benzeri pullarla dolu olduğunu buldular. Ancak şeffaf alanlar, birbirinden daha uzak aralıklı dar, kıl benzeri pullarla kaplıydı.^[1] Sonuç olarak, siyah bölgelerde alttaki şeffaf kanat zarının sadece yaklaşık %2'si görülebiliyordu, ancak kıllı alanlarda alttaki şeffaf zarın %80'i gözüküyordu - bu da transparanlığı sağlıyordu.

Greta oto'nun pulları resmen kıl benzeri yapılara dönmüştü ve bu alttaki şeffaf zarı ortaya çıkarıyordu. Bu kelebekler ayrıca kanatlarında daha az pul üretiyordu, bu da tabii ki daha çok şeffaf doku anlamına gelmekteydi. Ek olarak, kanatlardaki mumsu kaplama, havadan daha yoğun olduğu için kanatlardan geçen ışığı yavaşlatıyordu. Geçirgenlikteki bu azalma, pullara çarpan ışığın etkisini yumuşatıp ve parlamayı daha da azaltıyordu. Araştırmacılar, cam kanatlı kelebek kanatlarının şeffaf bölgelerinin ışığın sadece %2'sini yansıttığını buldular. Mumsu tabakanın sıyrılması, kanatların normalde olduğundan yaklaşık 2,5 kat daha fazla ışık yansıtmasına neden oluyordu.

Science News

Madem daha az pul alanı daha çok şeffaflık demekti, bu kelebekler neden sadece tüm pullardan kurtulup tamamen transparan kanatlara sahip olmadılar? İşler pek de öyle yürümüyor. Woods Hole, Massachusetts'teki Deniz Biyolojisi Laboratuvarı'nda biyolog olan Nipam Patel bunu şöyle açıklıyor:

En basit çözümün herhangi bir pul olmaması olacağını düşünürdünüz. Ancak kelebeklerin kanatlarının şeffaf kısımlarında en azından biraz pula ihtiyacı var; çünkü su itici yapıda olan pullar, yağmur yağdığında kanatların birbirine yapışmasını önlemeye yardımcı oluyor.

Araştırmaların sonuçları bu kelebeklerin avcılardan nasıl saklandığını anlamamıza yardım etmekle kalmayıp, kamera lensleri, güneş panelleri ve diğer yansıma kullanan cihazlarda gelişmelerin önünü açması bekleniyor.