C Vitamini Koronavirüse Karşı Kullanılabilir Mi?

İnsan hayatının bir virüs tarafından tehdit edildiği şu günlerde, SARS-CoV-2 virüsüne karşı uygulanmaya başlanan herhangi bir aşı olmadığı için, vücudun kendi savunma mekanizmasını güçlendirmek en etkili yöntem gibi görünüyor.

Vücudumuzun savunma sistemi, yani bağışıklık sistemi oldukça kompleks ve karmaşık bir yapıya sahiptir. O yüzden tek bir besin ögesine ihtiyacımız olması yerine, birçok besin ögesine ihtiyacımız vardır. Ve bu besin ögelerini farklı kaynaklarda bulunduğundan dolayı ancak günlük diyetimizi çeşitlendirerek bağışıklık sistemimizi güçlendirebiliriz.

Bağışıklık sistemi üzerinde her vitaminin doğrudan ya da dolaylı şekilde etkisi olsa da etkileri ile bir adım öne çıkan vitaminleri buradaki yazımızda okuyabilirsiniz. O yazımızda da değindiğimiz C vitamininin antioksidan özelliklerinden faydalanabilmek için C vitamini spesifik olarak farmakolojik dozlarda koronavirüs tedavisinde kullanılmaya başlandı ve sosyal medya başta olmak üzere birçok internet sitesinde C vitamininin COVID-19 hastalığının tedavisi olacağına dair haberler yayınlandı. Peki bu tedavi yöntemi nasıl uygulanıyor ve C vitamini tedavisinin yan etkileri nelerdir?

C Vitamini Nasıl Antioksidan Etki Gösterir?

C vitamini 6 karbonlu bir laktondur (siklik ester bileşiği). Bu bileşik çoğu memeli türünün karaciğerinde glikoz molekülünden sentezlenebilse de insanların, primatların ve gine domuzlarının vücudunda bu bileşik sentezlenemez. Bu türler, C vitamininin (askorbik asit) sentezlenebilmesi için elzem olan L-gulonolaktone oksidaz enzimini içermez. Bu yüzden insanlar diyetlerinde C vitaminine yer vermezlerse C vitamini eksikliği belirtilerini gösterirler ve bu belirtiler ölüme yol açabilir.

Milliyet

C vitamini insan vücudunda antioksidan olarak görev yapar. Antioksidan molekülleri serbest radikallere ya da zararlı moleküllere elektron vererek onları indirger ve bu sayede onların okside olmalarını engeller. Askorbik asit de ikinci ve üçüncü karbonları arasındaki ikili bağda bulunan iki elektronunu verir ama bu elektronları aynı anda ve aynı serbest radikale vermek zorunda değildir. Yani iki serbest radikali indirgeyebilir ve bu yüzden de tercih edilir. Ama bu işlem sırasında askorbik asit okside olur.

Bir elektronunu kaybetmiş askorbik aside semi-dehidroaskorbik asit veya askorbil radikal denir. Diğer serbest radikallerle kıyaslandığı zaman, askorbil radikali daha kararlıdır. Bu yüzden serbest radikal olmasına karşın, vücuda herhangi bir zarar vermez ve reaktif değildir. Askorbil asit çok uzun ömürlü bir bileşik değildir ve bir elektronunu daha vermek ister. İkinci elektronunu da vermiş olan askorbik aside dehidroaskorbik asit denir.

C Vitamini COVID-19 Tedavisinde Nasıl Kullanılır?

Koronavirüsünün neden olduğu COVID-19 hastalığı ile birlikte görülen akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS) en önemli ölüm nedenidir. ARDS, reaktif oksijen türlerinin (ROS) hızlı üretimine bağlı olarak ciddi derecede artmış oksidatif strese, hücre hasarına, organ yetmezliğine ve ölüme yol açabilmektedir. Hastalığa özgü bir ilaç veya aşı henüz geliştirilemediği için hastalığın tedavisine yardımcı olabilecek geniş spektrumlu antiviral ilaçlar kullanılmaktadır. Bunun yanında antioksidan ve antiviral etkisinden yararlanılmak üzere damar içine yüksek doz C vitamini önerilmektedir. İntravenöz yolla (damar içinden) verilen C vitamini dozu, 2-3 g'dan 60-90 g'a kadar çıkabilmektedir.

Her ne kadar günlük diyetlerimizde C vitamini zararlı etkisi olmayan bir antioksidan olarak görülse de farmakolojik dozlarda C vitamini kullanımı, antioksidan ve antiviral etkilerinin yanında serbest demir (Fe³⁺) ve bakır (Cu²⁺) metallerinin varlığında pro-oksidan etki göstererek reaktif oksijen türlerinden O^2- ve OH iyonlarının üretimine neden olmaktadır. Bu iyonlar, oksidatif stres düzeyini arttırarak hücre hasarına ve ARDS'ye yol açmaktadır. Bu nedenle, SARS-CoV-2 hastalığının tedavisinde gerek antiviral ve gerekse antioksidan amaçla kullanılacak yüksek doz intravenöz C vitamini kullanımından önce preklinik ve klinik çalışmalar yapılarak uygulanacak dozun optimize edilmesi gereklidir.

Öte yandan C vitamininin koronavirüs tedavisinde kullanılmasına yönelik herhangi bir onay bulunmuyor. Ulusal Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) sadece C vitamininin eksikliğinden kaynaklanan Skorbüt hastalığının tedavisinde C vitamini kullanımına onay veriyor. Yüksek doz C vitamini uygulaması, ulusal ve uluslararası COVID-19 tedavi rehberlerinde yer almıyor.^[1] Dahası, C vitaminin etkilerini abarttıkları düşünülen Avusturalya Tedavi Dairesi (TGA), FDA tarafından uyarılarak, 27 Mart 2020 tarihinde COVID-19 tedavisinde damardan yüksek doz C vitamini desteği için bilimsel kanıtın olmadığını duyurmuştur.