Bizi İnsan Yapan Şey, Genomumuzdan "Silinen" Bilgiler Olabilir!

Yapılan bir araştırmaya göre diğer primat türlerinde bulunan ancak insan genomunda eksik olan genetik kısımlar, insanlığın gelişiminde evrimsel tarihimiz boyunca eklenen genetik parçalar kadar kritik bir rol üstleniyor olabilir. Science dergisinde yayınlanan bulgular, insan genomundaki tarihsel değişiklikler hakkındaki bilgilerimizin önemli bir eksikliğini gideriyor.

Farklı tür canlıların genomlarının dizilenmesi konusunda yapılan devrim, özellikle insan genomuna özgü olan farklılıkların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Örneğin konuşma becerisinin gelişmesinde önemli rol üstlenen genler bu şekilde ortaya çıkarılmıştır. Fakat bu çalışmalarda, evrimsel süreç boyunca insan genomundan eksilen genlere daha az dikkat edilmiştir.

Bu yeni çalışmada ise araştırmacılar, primat DNA'sı üzerinde daha derinlemesine bir araştırma yaptılar. Çalışma; insan genomu ile yaşayan en yakın primat akrabamız olan şempanzelerin genomları arasındaki farkların, evrimsel tarihimiz boyunca kaybettiğimiz genetik bilgilerle açıklanabileceğini ortaya koydu.

Yaklaşık 10.000 genetik bilgi parçasının kaybedilmesi, insan genomunu şempanzelerinkinden ayıran en önemli farklardan biridir. Kaybedilen genetik bilgilerin bir kısmı, beyindeki hücrelerin gelişiminden sorumlu olan sinirsel ve bilişsel işlevlerle ilgili genlerle yakından ilişkilidir. Özellikle insan beynindeki hücrelerin oluşumunda önemli bir rol oynayan bir gendeki kaybın, insanların şempanzelere göre daha gelişmiş bilişsel yeteneklere sahip olmasının bir nedeni olabileceği öne sürülmektedir.

Bu 10.000 eksik DNA parçası, diğer memelilerde mevcutken insanlarda değildir. Eksilen bu DNA parçalarının insanların daha gelişkin sinirsel ve bilişsel fonksiyonları yerine getirmesine katkısının yanı sıra, beyin gelişiminde de önemli roller oynayan genlerle yakından ilişkili olduğu gösterilmiştir.

Eksilmiş olan DNA parçalarının bütün insanlarda eksik olması, bu genlerin evrimsel avantajlar bakımından ne denli önemli olduğunu ve bir takım biyolojik avantajlar sağlamış olabileceğini göstermiştir.

Makalenin ilk yazarı ve Yale Tıp Fakültesi Genetik bölümünde yardımcı profesör olan Prof. Steven Reilly, bu konuda şunları söylüyor:

Çoğu zaman yeni biyolojik fonksiyonların yeni DNA parçaları gerektirdiğini düşünürüz; ancak bu çalışma bize, genetik kodun silinmesinin de benzersiz özelliklere sahip olmamızı sağlayan önemli sonuçlara yol açabileceğini gösteriyor.

Bu makale ayrıca, bugün var olan 240 memeli türünün DNA dizilerinin karşılaştırılmasıyla memeli genomlarının çeşitliliğini kataloglayan uluslararası bir araştırma iş birliği olan Zoonomia Projesi'nden yayımlanan birkaç makaleden biridir.

Yale ekibi çalışmalarında, farelerden balinalara kadar birçok memeli türünde bulunan bazı genetik dizilerin insan genomunda kaybolduğunu bulmuştur. Ancak kaybolan genetik diziler, insan biyolojisini bozmak yerine bazı silme işlemlerinin genleri kapatan unsurlarını ortadan kaldıran yeni genetik kodlamalar oluşmasını sağlamıştır. Reilly, bu konuda şunları söylüyor:

Bu tür silinmeler insanın nasıl insan olduğuna dair tanımların anlamını hafifçe değiştirebilir ve daha büyük beyinlerimizi ve karmaşık bilincimizi açıklamaya yardımcı olabilir.

Araştırmacılar, çalışmada türler arasındaki binlerce genetik değişikliğin işlevini aynı anda tarayıp ölçebilen Massively Parallel Reporter Assays (MPRA) adı verilen bir teknoloji kullandılar. Ayrıca Reilly, bu tür araçların bizi diğer canlılardan ayıran birçok küçük moleküler yapı taşını tanımlamamıza olanak sağlayabilecek kapasiteye sahip olduğunu belirtiyor.