Bir Sonraki Büyük Deprem, İstanbul'u Nereden Vuracak?

İstanbul, deprem araştırmacıları için büyük ilgi odağıdır. 15 milyonluk metropol; Marmara Denizi'nin altında, şehir sınırlarının hemen dışında uzanan Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun çok yakınında bulunuyor. Burada, yeraltında, tektonik plakalar birbirine kenetlenmiş haldedir. Bu kenetlenme, plakaların hareket etmesine engel olur ve fay üzerinde sürekli bir enerji birikimine sebep olur. Bu kenetlenme kırıldığında, biriken enerji etrafa saçılacaktır ve büyük bir sarsıntı oluşacaktır. İşte deprem, budur. Bilim insanları önümüzdeki yıllarda bu bölgede 7 ve üzeri büyüklükte bir deprem olacağını tahmin ediyor.

İstanbul'a yönelik bu sismik tehdidin boyutu, levhaların ne kadar güçlü bir şekilde birbirine takıldığına ve depremin tam olarak nerede başlayacağına ("çekirdeklenme noktasına") bağlıdır. GFZ Alman Yerbilimleri Araştırma Merkezi'nden Marco Bohnhoff liderliğindeki bir ekip, bir sonraki büyük depremin Marmara Denizi'nin doğusundan başlama olasılığının daha yüksek olduğunu gösteren bir çalışma sunuyor.^[1] Bu, 15 milyondan fazla nüfusa sahip İstanbul için hem iyi hem de kötü haber demek. Bohnhoff, şöyle açıklıyor:

İyi haber şu: Kırılma yayılımı daha sonra doğuya, yani şehirden uzağa doğru ilerleyecek. Kötü haber şu ki, deprem, sadece birkaç saniye öncesinden tespit edilebilecek kadar hızlı yaşanabilir. Trafik ışıklarının hemen kırmızıya çevrilmesi, tünel ve köprülerin kapatılması veya kritik altyapının kapatılması için erken uyarı sürelerinin olabildiğince çok olması son derece önemlidir.

Marco Bohnhoff ve ekibi tarafından sunulan tahminler, Marmara fayı boyunca meydana gelen çok sayıda küçük depremin analizine dayanmaktadır. Sonuçlar, kırılma bölgesinin batı kısmındaki kilitlenme miktarının daha az olduğunu ve iki tektonik plakanın çok yavaş bir hızla birbirinin yanından geçtiğini göstermiştir. Bu işlem sırasında, "tekrarlayıcılar" olarak adlandırılan, aynı imzanın küçük titremeleri, farklı tekrarlama zamanlarında meydana gelir. Ancak daha doğuda, İstanbul yakınlarında, bu tekrarlayıcılar henüz gözlenmemiştir ve tektonik plakalar, burada gerçekten de tamamen kilitlenmiş gibi görünmektedir. Bu kilitlenme, tektonik enerjinin birikmesine yol açar ve orada büyük bir deprem olasılığını artırır.

Geophysical Journal International

Bu tür gözlemler ve varılan sonuçlar, bölgeye yönelik olarak geliştirilen yeni ve yüksek hassasiyetli bir depremsellik kataloğu sayesinde mümkün oldu. Bu amaçla araştırmacılar, bir Türk-Alman işbirliği projesi çerçevesinde iki büyük Türkiye Deprem Ölçüm Ağı'nı GFZ Plate Boarder Gözlemevi'nden alınan ölçüm verileriyle birleştirerek, deprem aktivitesini kapsamlı bir şekilde değerlendirdiler. Bohnhoff şöyle anlatıyor:

Bu şekilde, Batı Marmara Denizi'nin altında tekrarlayan depremler bulduk. Bundan, Batı Marmara Denizi'nin altında iki tektonik plakanın (çoğunlukla -% 25-75) birbirlerinin yanından yavaşça hareket ettiğini ve böylece tamamen kilitli olsalardı biriktireceklerinden daha az enerji biriktirdiklerini çıkarıyoruz.

Peki ya korkulan deprem, Batı Marmara Denizi'nin altında yaşansaydı ne olurdu? Bohnhoff, şöyle diyor:

Böyle bir durumda da, aynı şekilde, hem iyi haberler hem de kötü haberler olacaktır.

İyi haber, İstanbul'un uyarılmak için biraz daha uzun bir uyarı süresi olacağıdır. Kötü haber ise, kırılma yayılımının daha sonradan İstanbul yönünde devam etmesi ve başlangıç noktasının daha doğu olması durumunda olacağa nazaran daha şiddetli yer sarsıntısına yol açmasıdır.

Ne yazık ki elde edilen güncel veriler, tam tersini gösteriyor: Merkez üssü şehrin hemen sınırında olan ve insanlara koruma bulmak için çok az zaman tanıyan, ancak daha az güçlü yer hareketlerini tetikleyen bir deprem yaşanması şu anda çok daha olası gözüküyor.