Bazı Hastalıklar İçin Tek Aşı Yeterli İken, Bazı Diğerleri İçin Neden Her Yıl Aşı Olmamız Gerekiyor?

Gribe neden olan influenza virüsü durmaksızın mutasyona uğradığı için, belli düzeyde koruma sağlayabilmek adına her yıl aşı olmamız gerekir. Öte yandan kızamık için çocuklukta sadece 2 doz aşı olmamız yeterlidir; bu aşı bizi ömür boyu korumaktadır. Neden?

Cell Reports dergisinde yayımlanan bir araştırma, bu sorunun cevabını bulduğunu ileri sürüyor: Kızamık virüsünün yüzey proteinleri, eğer mutasyona uğrayacak olurlarsa, bulaştıkları hücrelere verimli bir şekilde giremiyorlar. Bu da, kızamık virüsünün evrimsel değişiminin çok masraflı olduğu anlamına geliyor.

Bu konuda araştırmalar yapan uzmanlar, bir deneyde yüksek çıktılı bir yaklaşım sergileyerek bir virüsün bütün genlerini mutasyona uğrattılar. Bu, virüs evriminin geleceğini anlamak için faydalı bir yöntemdir. Kızamık virüsünün genomu boyunca rastgele mutasyonlar yarattılar ve virüslerin hale enfeksiyona neden olup olamadığını incelediler.

Bulguları ilginçti: Kızamık, insan bağışıklık sistemi tarafından tanınan proteinlere etki eden mutasyonlara toleranslı değildi. Bu, kızamık virüsünü influenza (grip) virüsünden çok farklı kılıyor. New York'taki Mount Sinai Tıp Fakültesi'nden mikrobiyolog Nicholas Heaton şöyle diyor:

Başladığımızda ne bulmayı beklediğimizi bilmiyorduk. Dolayısıyla kızamık virüsünün porteinlerinin ekleme tipi mutasyonlara tamamen toleranssız olduğunu görmek bizi şaşırttı. Influenza proteinlerinden daha az toleranslı olabileceğini beklerdik; ancak bu kadar fark görmeyi beklemiyorduk.

Kızamık virüsünün değişime bu kadar kapalı olacak biçimde evrimleşmesinin ona nasıl bir avantaj sağladığı konusu net değil.

Ancak bir hipotez, kızamık virüsünün insan hücrelerine girebilmek için influenza virüsünden çok daha karmaşık bir yol izlemesi gerçeği üzerinde duruyor. Örneğin influenza virüsü, insan hücrelerine girebilmek için, son derece basit bir şekilde, hücrelerimizin dışında bol miktarda bulunan bir şekere bağlanıyor. Buna karşılık kızamık virüsü, hücre içine girebilmek için çok spesifik protein reseptörlerine bağlanmak zorunda kalıyor. Heaton şöyle diyor:

Kızamık virüsünün ekleme tipi mutasyonlara neden tolerans gösteremediğinin, protein dengesinin değişmesinden protein fonksiyonlarının veya yapısının değişmesine kadar değişen bir yelpazede, çok sayıda potansiyel açıklaması olabilir. Eğer bu mutasyonlara karşı esnekliğin veya katılığın moleküler düzeyde nasıl çalıştığını anlayabilirsek, virüs evriminin dinamiklerinin virüsten virüse neden değiştiğini de daha iyi anlayabiliriz.