3700 Yıllık Si.427 Tableti: İstanbul Arkeoloji Müzesi, Geometri ile İlgili Bilinen En Eski ve Eksiksiz Tablete Ev Sahipliği Yapıyor!

Kronolojik olarak baktığımızda, geometri ile ilgili gelişmeler, cebir gibi diğer dallardaki gelişmelerden çok daha eskiye dayanır. Bunun temel sebebi, insanların günlük hayattaki problemlerini çözmek için geometriden daha çok yararlanabiliyor olmasıdır.

Örneğin Pisagor Teoremi, bilinen en yaygın teoremlerden biridir; ancak diğer bilinen yaygın teoremlerin aksine Pisagor teoremi, çok daha eski bir tarihte geliştirilmiştir. Matematik tarihi ile uğraşan bazı bilim insanlarının yaptığı çalışmalara göre, Pisagor'dan çok daha önce bile bu teoremin bazı uygarlıklar tarafından kullanıldığı görülmüştür.

YBC7289

Bunun en meşhur örneği, YBC 7289 olarak adlandırılan Babil döneminden kalma bir tablettir. Bu tableti aşağıda görebilirsiniz:

Wikipedia

Bu tablette, 60'lık sayı sisteminde bir karenin köşegen uzunluğunun hesabı yapılmıştır. Karenin 60'lık sistemde kenarı 30 (10'luk sistemde $\frac{1}{2}$) olarak verilmiştir. 1,24,51,10 sayısı ise 10'luk tabanda $1+\frac{24}{60}+\frac{51}{60^2}+\frac{10}{60^3}\simeq 1,414$ sayısına eşittir - ki bu sayı $\sqrt{2}$ sayısına çok yakındır.

Alt kısımda görülen 42,25,35 sayısı ise karenin köşegen uzunluğuna eşittir - ki o sayı da 10'luk tabanda hesaplandığında, Pisagor teoreminden kolayca hesaplayabileceğimiz$\frac{1}{\sqrt{2}}$ sayısına çok yakın bir değerdir.

Bu tabletin günümüzden yaklaşık 3500 sene önce yapıldığı düşünülmektedir.

YBC7289'dan Daha Eski Bir Tablet: Si.427

Babil dönemine ait olan Plimpton322 olarak bilinen ve günümüzde Pisagor üçlüleri olarak adlandırdığımız sayıları barındıran bir tabletin, Babilliler tarafından kadastro işlerinde kullanıldığını düşünen North South Wales Üniversitesinden Dr. Daniel Mansfield, 2017 yılından beri bu konuda araştırmalar yapmaktadır.

Scientific Gems

Bu araştırmalar esnasında Mansfield, yüz sene civarı bir süredir İstanbul Arkeoloji Müzesinde bulunan Si.427 tabletinden haberdar olmuş ve araştırmalarını bu tablet üzerine yoğunlaştırmıştır. 1894 yılında Irakta bulunduğu düşünülen bu tablet günümüzden yaklaşık 3700 sene önce oluşturulduğu tahmin edilmektedir. Tablet, Babil döneminden bir kadastro belgesidir. Ön yüzünde bir arazinin belirli bölgelere ayrılmış hali görünürken arka yüzünde arazinin büyüklüğü ve benzeri şeyler hakkında bilgiler yer almaktadır.

UNSW

Tablet üzerinde bir arazinin çok düzgün geometrik şekiller vasıtasıyla parçalara ayrıldığı gözlenlenmektedir. Öyle ki, tablet üzerinde kusursuz bir şekilde oluşturulmuş dik üçgenler dahi bulunmaktadır. Bu tabletin yazıldığı dönemin Pisagor'un döneminden bin sene önce olduğu gerçeği göz önüne alınınca oldukça hayret verici bir tablet olduğu anlaşılıyor. Çünkü bu dik üçgenlerin Pisagor üçlüleri yardımı ile oluşturulduğu düşünülüyor.

UNSW

Mansfield, tabletin arkasında en alt kısımda büyük bir biçimde kazınmış sayıların olduğunu ancak bu sayıların ne anlama geldiğini henüz bilmediklerini belirtiyor.

UNSW

Si.427 tabletinin önemi henüz yeni anlaşılıyor. Pisagor'dan bin yıl kadar önce, Pisagor Teoremi ile ilgili bilgiler barındırıyor oluşu, bu tableti oldukça heyecan verici bir keşif haline getiriyor. Dahası, ülkemizde bir müzede bulunuyor oluşu, bu tableti bizler için daha da özel kılıyor. Aşağıda UNSW'nin bu konuyla yayınladığı bir videoyu izleyebilirsiniz: