Şempanzeler ve Bonobolar Arasındaki Benzerlikler ve Farklılıklar

En Yakın Kuzenlerimize Bir Bakış...

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 53. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Şempanzeler ve Bonobolar, Pan cinsi altında 2 milyon yıl önce türleşmiş iki türdür. Şempanzeler, Pan troglodytes türüne aittir, bonobolar ise Pan paniscus türüne aittir. Bu iki tür, diğer türleşmiş canlılar gibi birbirlerinden morfolojik, davranışsal ve hatta duygusal ve algısal boyutta farklıdırlar. Bir şempanze, aşağıdaki gibi gözükür:

Şempanze (Pan troglodytes)
Şempanze (Pan troglodytes)
Metro

Bir bonobo ise şöyle gözükür:

Bonobo (Pan paniscus)
Bonobo (Pan paniscus)
Canon Ireland

İki türü yan yana koyacak olursak:

Şempanze solda, bonobo sağda...
Şempanze solda, bonobo sağda...
Wikipedia

Şempanzeler ve bonoboların genel farklılıklarına şöyle bir bakacak olursak:

Bonobolar anaerkildir; yani dişiler popülasyondaki baskın cinsiyettir ve erkekleri yönetirler. Dişiler, erkeklerle cinsel ve sosyal ilişkiler kurarlar ve bu sayede popülasyon içi öfkenin dindirildiği düşünülmektedir. Bonoboların vahşi doğada işbirliği içerisinde avlandıkları, alet kullandıkları veya ölümcül öfke davranışları sergiledikleri görülmemiştir.

Şempanzeler ise ataerkildir; yani erkekler popülasyondaki baskın cinsiyettir ve dişileri yönetirler. Şempanzeler son derece başarılı bir şekilde alet kullanabilirler, işbirliği içerisinde avlanırlar ve hatta diğer maymunları avlarlar. Kimi zaman diğer şempanze gruplarının yavrularını yedikleri bile gözlenmiştir.

Bu iki türün benzerliklerine genel olarak bakacak olursak:

Bonobolar ve şempanzeler, insanlarla genlerinin %96-99 arasını paylaşırlar ve böylece biliyoruz ki şempanzeler insanlara, gorillere olduklarından daha yakın akrabadır. Öte yandan her ne kadar bonoboların davranışları tam olarak şempanzeler kadar ayrıntılı araştırılmadıysa da, sosyal problemleri çözme becerileri göz önüne alındığında insanlara, şempanzelerden daha yakın olduğu düşünülmektedir. 2005 yılında yayınladıkları makalelerinde Hammock ve Young, bu benzerliklerimizin kalıtılabilir nöropsikolojiden kaynaklanabileceğini açıklamıştır.

Şempanze ve Bonobolar Arasındaki Farklar

Şimdi bonobolar ile şempanzeleri daha yakından inceleyelim, bir bilim insanı gözüyle:

1) Fizyoloji:

Bonobolar daha ince yapılıdır, parlak pembe dudakları vardır ve yüzleri siyahtır.

Şempanzelerin vücudu ise çok daha sert ve güçlü yapılıdır, yüz renkleri yaşlanmayla birlikte değişmektedir ve koyu renkte dudakları vardır.

Bonobolar genellikle şempanzelerden çok küçük değildir: Erkek bonobolar 39 kilogram, dişiler 31 kilogram civarındadır ve boyları hemen hemen eşittir: Ayağa kalktıklarında 115 santimetre kadar...

2) Ekolojik Çevre:

Bonobolar Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde ve Kongo Nehri'nin güneyinde yaşarlar.

Şempanzeler ise Batı ve Orta Afrika'da pek çok ülkeye dağılmış bir halde yaşarlar.

3) Cinsel Çiftbiçimlilik:

Bonobolarda cinsiyetler arası farklılıklar oldukça azdır.

Ancak şempanzelerde bu durum tam tersinedir ve cinsiyetler arasında çok köklü farklılıklar bulunur.

4) Sosyal Düzen:

Bonobolar da, şempanzeler de kaynaşık bir şekilde yaşarlar. İki tür de komüniteler halinde yaşarlar ancak bonoboların grupları çok daha geniştir. Komünitelerde dişiler, erkekler ve çocuklar bulunur. Bonobolarda ana-yavru ile dişiler arası ilişkiler çok önemlidir ve belirleyici rol oynar.

Şempanzelerde ise erkekler arası bağlar çok önemli ve belirleyicidir.

5) Ses:

Bonoboların ses yapıları çok yüksek perdelidir.

Şempanzeler ise yüksek perdeden sesler çıkarmazlar. Şempanzeler daha çok ıslıklarlar, çığlıklar atarlar ve homurdanırlar. Ayrıca ses kutularını kullanmadan, ağaçların gövdelerine vurarak da yüksek sesler çıkarabilirler.

6) Baskınlık Hiyerarşisi:

Bonobolarda dişiler birbirleri ve komüniteleri ile güçlü bağlar kurarlar.

Şempanzelerde ise erkekler arasında dikey hiyerarşi bulunur (as-üst ilişkileri) ve açık bir alfa erkeği bulunmaktadır. Bu erkek, grubun dominant erkeğidir ve tüm komüniteyi yönlendirir.

7) Grup Avlanması:

Bonobolarda şimdiye kadar bir grup halinde avlanma gözlenmemiştir.

Ancak şempanzeler, diğer maymunları avlamaya çıktıklarında gruplar halinde çalışır, saldırır ve avlanırlar. Ayrıca şempanzelerde yavru maymunları yeme, yamyamlık ve ölümcül istilalar görülür. Bonobolarda bunların hiçbirine rastlanmaz. 

8) Alan Sınırlandırması:

Bonobolarda gruplar belli başlı bölgelere sahiptirler; ancak bu bölgeler birbirleriyle çakışabilir. Üstelik bonobolarda gruplar arası çiftleşme de gözlenir.

Şempanzeler ise sınırlar konusunda çok hassas ve agresiftirler. Grupların belli sınırları vardır ve o sınırlar çok sert bir şekilde korunur. Ayrıca şempanzeler komşularının kendi sınırlarına girmesine izin vermez.

9) Alet Kullanımı:

Bonobolar vahşi hayatta pek fazla alet kullanmazlar. Ancak yakalanıp hapis altında tutulduklarında taklit etme sebebi ve sorun çözme amacıyla alet kullanmaya başladıkları ve buna yatkın oldukları gözlenmiştir.

Şempanzeler ise alet kullanmada ustadırlar. Alet kullanarak fındık gibi yiyeceklerin kabuklarını kırarlar, çubuklar yapıp kullanarak karıncaların yuvalarını kazar ve yuvalarından çıkarırlar, yaprakları kesebilirler.

10) Cinsel Davranış:

Bonobolarda cinsel aktivite genellikle sosyal bir etkinlik olarak görülür. Yani çiftleşmenin tek amacı üremek değil, grup içi sorunları çözmektir. Çiftler, her yaş ve cinsiyetten olabilir. Yani bonobolarda eşcinsellik sıklıkla görülen bir olgudur. Bonobolar çiftleşerek grup içi gerginliği dindirmeyi amaçlarlar. Bazı sosyal konularda ve yiyecekle ilgili sorunlarda cinsellik ile sorunlar aşılmaya çalışılır. Aynı zamanda seksi sadece selamlaşma amacıyla ve çatışma çözümü olarak da kullanabilirler. Bonobolar genellikle yüz-yüze (misyoner) pozisyonda çiftleşirler. 

Şempanzeler ise bu davranışların hemen hiçbirini göstermezler. Üst rütbede olan erkekler cinselliği tekeline alırlar ve grup içerisindeki dişilerin diğer erkeklerle çiftleşmesine izin vermezler. Şempanzelerde misyoner pozisyonunda çiftleşme gözlenmez.

11) Tehditler:

Ne yazık ki iki tür üzerinde de insanlardan kaynaklanan ciddi tehditler bulunmaktadır. Bunların başında, hemen her zaman olduğu gibi avlanma tehditi ve ormanlara kurulan tuzaklar gelmektedir. Bunun hemen arkasından ise yaşam alanlarının yok edilmesi ve çoğu zaman insan kaynaklı olmayan enfeksiyonel hastalıklar gelmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/08/2019 11:07:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/185

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!

Şempanzeler ve Bonoboların (Pan Cinsi) Evrimi

48 Kromozomlu Atalardan 46 Kromozomlu İnsan Nasıl Evrimleşti?

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsanların sahip olduğu hiçbir duygu, içinde bulundukları sosyal şartlardan bağımsız değildir.”
Zhang Jie
Geri Bildirim Gönder