Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kozmoloji - 5: Evrenin Geometrisi

Kozmoloji - 5: Evrenin Geometrisi
8 dakika
110
Evrenin genişlediği o kadar popüler bir konu haline geldi ki, neredeyse artık herkes evrenin genişlediğini biliyor. Gündelik yaşantımızdan sahip olduğumuz bilgiye göre, ilk akla gelen, eğer bir şey genişliyorsa bir şekle sahip olmalıdır çıkarımıdır. Misal bir balonun şişmesi ya da bir kekin fırında kabarması gibi. Bunlar, genişleyen evreni ifade ederken sıkça kullandığımız betimlemeler, fakat aynı zamanda, genişleyen evreni anlamamızın biraz önüne geçtiklerini söyleyebiliriz. Bazı şeyleri görsel olarak düşünmek, onları matematiksel olarak anlamaktan çok daha zordur. Evren de bunlardan biridir.

Evrenin Geometrisi

Evrenin geometrisini belirleyen şey, evrendeki madde yoğunluğudur. Yani evrendeki toplam madde miktarını değiştirebilseydiniz, evrenin geometrisi de değişecekti. Bunu anlamak, genel göreliliğin basit tanımını anlamakta yatar: "Madde, uzay-zamana nasıl büküleceğini söyler; uzay-zaman da maddeye nasıl hareket edeceğini...". Yani eğer madde miktarı çok fazla olursa, uzay bundan ciddi ölçüde etkilenecektir. Dolayısıyla evrenin geometrisi, doğrudan yoğunluğuna bağlıdır.
Eğer yoğunluk çok az olursa, evren bundan çok az etkilenir ve bu yüzden açık bir geometriye sahiptir. Eğer yoğunluk haddinden fazla olursa bu sefer, evren kapalı bir geometriye sahip olacaktır. İşte tam bu iki değerin arasında, spesifik bir yoğunluk değerinde ise evren düz bir geometriye sahiptir. Evrenin düz olabilmesi için (öklidyen) gerekli bu yoğunluk değeri, kritik yoğunluk olarak adlandırılır.
Figür 1: Evrenin yoğunluğuna göre sahip olduğu geometri.
Figür 1: Evrenin yoğunluğuna göre sahip olduğu geometri.
Belki de en zor kısım, geometrinin nasıl olduğunu anlamaktır. Evreni üç temel geometride incelediğimizi ele aldık: Açık, düz ve kapalı. Bunlar yukarıdaki şekil itibariyle kendilerini belli etseler de büyük bir yanılgıya da sürüklerler. Kapalı bir geometrinin, küre şeklinde göründüğünü hepimiz fark edebiliyoruz. Bu durumda ilk akla gelen, "Evren bunun yüzeyindeyse içinde ne var?" oluyor. Düz olduğu durumda ise, sanki her şey bir masanın üstündeymiş gibi oluyor ve bu durumda "O zaman nasıl aşağı ve yukarı yön var?" sorusu akla geliyor. Bu yüzden bunları matematiksel olarak yorumlamanın, akıllarda daha iyi bir algılama oluşturacağını düşünüyorum.

Açık, Düz ve Kapalı Evren

Uzayda, herhangi bir konumdan birbirine paralel iki ışın demeti gönderdiğimizi düşünelim. Öyle hassas bir ayarımız olsun ki, bu ışın demetleri birbirine gerçekten de paralel bir şekilde ilerlesin, yani bizim bir hatamız olmasın. Beklediğimiz şey, bu iki ışın demetinin sonsuza kadar birbirine paralel gideceğidir. Zaten lisede aldığımız dersler de bize paralel iki ışın demetinin, asla bir noktada kesişmeyeceğini söyler. Fakat genelde şu ifade, ne yazık ki gereksizgörülüp üzerinde durulmaz, oysa ki çok hayati bir anlam taşır: Bunlar öklidyen bir geometri üzerinde geçerlidir. Yani bu iki ışın demetinin sonsuza kadar birbirine paralel gitmesi, ancak düz bir geometri üzerinde geçerlidir.
Eğer evren kapalı bir geometriye sahipse, bu iki ışın demeti birbirlerine yaklaşırlar ve bir noktada kesişirler. Küre şeklinin üzerinde olan da budur. Meridyenler, birbirlerine paralel gibi görünseler de kutup noktalarında kesişirler, bu durum, geometrinin doğal bir sonucudur. Aksi şekilde, eğer evren açık bir geometriye sahipse, bu iki ışın demeti birbirinden uzaklaşır (ıraksar).
Figür 2: Evrenin geometrisine bağlı olarak birbirine paralel iki ışın demetinin rotaları
Figür 2: Evrenin geometrisine bağlı olarak birbirine paralel iki ışın demetinin rotaları
Kapalı geometri için, bir başka deyişle şunu söyleyebiliriz. Eğer bir noktadan, yönünüzü hiç değiştirmeden ilerlerseniz, en nihayetinde başlangıç noktasına varırsınız. Tıpkı Dünya üzerinde olduğu gibi. Aslında evrenin geometrisinin bize söylemek istediği şey budur. Bu temel, basit matematiksel çıkarımları anlamak, evrenin geometrisine dair kafamızda bir şeylerin şekillenmesi için yeterlidir. Doğrudan görsel bir düşünce üzerinde hareket edip, "Dünya'nın içi var, evrenin içinde ne var o zaman?" yorumlaması manasızdır. Çünkü uzayda da üç boyutta hareket ediyoruz.

Kapalı Evren Varsayımı Altında Bir Düşünce Deneyi

Varsayalım ki, kapalı bir evren modeline sahibiz. Bunu Dünya üzerindeki harekete benzetmenin ne gibi problemlere yol açabileceğini ele alalım. Dünya üzerinde yaptığımız hareket, denizden dümdüz ilerleyip aynı noktaya gelmek olsun. Ya da işi biraz daha ileriye götürüp, uçakla biraz yükseldiğimizi, sonra başladığımız noktaya döndüğümüzü düşünelim. Fakat yeterince yükselirsek, Dünya'nın dışına çıkabiliriz. Aslında Dünya üzerinde yaptığımız hareket, bizim tercihimize bağlıdır. Geometri bizi oraya sürüklemez ve yukarı yönde ilerlediğimiz takdirde, bunu rahatça anlayabiliriz, çünkü bu şekilde başladığımız yere varmaz, uzaya çıkarız.
Fakat kapalı evren modelinde böyle değildir. Hangi yönde ilerlerseniz ilerleyin, hareketin yönünden bağımsız olarak, aynı noktaya geri dönersiniz. Bu yüzden, evreni geometrik olarak düşünmek, matematiksel olarak düşünmekten çok daha zordur ve belki de şu an için anlamsızdır. Elbette birçok bilimsel keşif, zor olan bir kavramı hayal edip kavradıktan sonra çıkmaktadır. Fakat entelektüel düzeyde bir bilgi edinmek adına, bu tipte konuların basit yanlarıyla ele alınması, belki de çok daha etkili olacaktır. Bu bilimde de böyledir ve unutmamak gerekir ki, fizik, yerel olarak incelendiğinde basittir. Olayı karmaşıklaştırmak, sadece çözümü basit bir problemi süsleyerek zorlamaktan ibaret olacaktır.

Evrenin Bilinen Geometrisi

Bu durumda evrenin geometrisini nasıl ölçebiliriz? Birbirine paralel iki ışın demeti gönderip, belirli bir uzaklık sonra onların ne durumda olacağını ölçmek ne pratiktir ne de anlamlıdır. Çünkü geometrinin şekil itibariyle yapısı, onun ne kadar mesafe sonra ne kadar büküleceğini söylemez, sadece ne şekilde büküleceğini söyler. Bu da yine onun ne kadarlık bir eğriliğe sahip olduğunu bilmemizi gerektirir ki zaten ölçmek istediğimiz şey de buydu. O yüzden farklı bir metoda ihtiyaç vardır.
Aslına bakarsanız cevabı en başında ele aldık, evrenin yoğunluğu, geometrisini belirliyordu. Yani bir şekilde evrenin yoğunluğunu hesaplar ve bunun kritik yoğunluk ile karşılaştırmasına bakarsak, evrenin nasıl bir geometriye sahip olacağını söyleyebiliriz. Peki evrenin yoğunluğunu nasıl ölçebiliriz?
Bildiğimiz üzere yıldızlar belirli bir ışıma yapıyor, dolayısıyla bir galaksinin toplam parlaklığına bakıp "Burada şu kadar yıldız olmalı" diyebiliriz. İstatistiksel metotlar uygulayarak belirli bir kütle belirleyebiliriz. Fakat galaksilerin merceklenme etkisini incelediğimizde, genel görelilik bize, ölçtüğümüzden çok daha fazla maddenin orada olması gerektiğini söylüyor. Orada bükülen uzay-zaman, görüp ölçebildiğimiz maddenin böyle bir etkiyi yapabilmesi için yetersiz, bu noktada orada bir karanlık madde olması gerektiğini söylüyoruz. Peki bu oran her galakside değişiyorsa, eğer galaksiler arasında da bulunuyorsa, biz göremediğimiz bir şeyi nasıl ölçeceğiz? Sürekli merceklenme etkisini kullanma şansımız yok maalesef.

Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işınımı (CMB-R)

Aslında tüm bunları, tek bir şeyden çıkarabiliyoruz: Kozmik mikrodalga arkaplan ışınımı(CMB-R). CMB, kozmolojik parametreleri ölçmemize olanak tanır. Adıyla ve fotoğraflarıyla bu kadar popüler hale gelmesinin sebebi de budur. Bunun yanında diğer metotlarla yaptığımız ölçümler sayesinde bir karşılaştırma yaparak, verilerimizin doğruluğunu test edebiliyor ve daha keskin sonuçlara varabiliyoruz.
Figür 3: Planck uydusu tarafından elde edilen kozmik mikrodalga arkaplan ışıması (CMB-R)
Figür 3: Planck uydusu tarafından elde edilen kozmik mikrodalga arkaplan ışıması (CMB-R)
Böyle bir fotoğrafa (daha doğrusu veriye) bakarak nasıl tüm bunları anladığımız, biraz daha derin matematik ve fizik gerektiriyor. Fakat kaba bir yaklaşımla şunları söyleyebiliriz. Bu fotoğrafta gördüğümüz şey, evrendeki madde topaklanmalar ve boşluklardır. Evrendeki madde yoğunluğunun, evrenin geometrisini etkilediğini de biliyoruz. Böylelikle burada gördüğümüz madde topaklanmalarının boyutları, evrendeki madde yoğunluğu, dolayısıyla evrenin geometrisi hakkında bilgi verir. Aynı zamanda genişlemeyen bir evrende, kütle çekim her ne kadar en zayıf etkileşim türü olsa da, bir süre sonra maddenin bir noktada topaklanmasını beklerdik. Oysa ki, evrenin genişlemesinden kaynaklı itici kuvvet, bunun önüne geçmiştir. Bu sayede benzeri bir şekilde, evrenin genişlemesi hakkında da bilgi edinebiliriz.
Figür 4: Kuvvet tayfının, kozmolojik parametrelere göre değişimi. Hu & Dodelson 2002.
Figür 4: Kuvvet tayfının, kozmolojik parametrelere göre değişimi. Hu & Dodelson 2002.
Tüm bunlar, CMB sinyalinden yaptığımız analizle, kuvvet tayfı(power spektrum) adını verdiğimiz bir grafiğe dökülerek ölçülebilir. Kuvvet tayfının biçimi, doğrudan kozmolojik parametreler hakkında bize bilgi verir. Bu grafiği inceleyerek; Hubble sabitini, evrenin geometrisini, baryonik madde yoğunluğunu, karanlık madde yoğunluğunu, karanlık enerjiyi ve daha birçok niceliği ölçebiliriz. Bu sayede bugün CMB analizi yaparak, evrenindüz bir geometriye sahip olduğunu biliyoruz. Hatta bu ölçümlerimiz oldukça keskindir (yalnızca yüzde bir hata payına sahiptir). Bu da demektir ki, evrenin yoğunluğu, kritik yoğunluk değerine yaklaşık olarak eşittir. Bu durum da, düzlük problemi olarak adlandırılır.


Bu konular hakkında biraz daha teknik detay merak ediyorsanız:Evrenin Gözlemsel Özellikleri
Kozmoloji konularını detaylı olarak ele aldığımız başlıklara yazı dizilerimize giderek ya da aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.

1. Kozmoloji - 0: Kozmoloji (Evren Bilimi) Nedir?
2. Kozmoloji - 1: Evrenin İlk Üç Dakikası
3. Kozmoloji - 2: Kozmolojik İlke – Homojenlik ve İzotropi
4. Kozmoloji - 3: Robertson-Walker Metriği
5. Kozmoloji - 4: Kozmik Uzaklık Merdiveni
6. Kozmoloji - 5: Evrenin Geometrisi
7. Kozmoloji - 6: Evrenin Yoğunluğu
8. Kozmoloji - 7: Evrenin Yaşı
9. Kozmoloji - 8: Hubble Sabiti
10. Kozmoloji - 9: Son Saçılma Yüzeyi ve Foton Ayrışması
11. Kozmoloji - 10: Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işınımı (CMBR)
12. Kozmoloji - 11: CMB Kuvvet Tayfı
13. Kozmoloji - 12: Genel Görelilik Teorisinin Gözlemsel Testleri
14. Kozmoloji - 13: Kozmolojik Parametreler ve Belirlenme Yöntemleri
15. Kozmoloji - 14: Gökada Dönme Eğrisi
16. Kozmoloji - 15: Çekimsel Merceklenme
17. Kozmoloji - 16: Aktif Galaksi Çekirdeği (AGN)


Hazırlayan:Ögetay Kayalı
Referanslar
1. Can Kılınç, Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü, Galaksiler ve Kozmoloji ders notları
2. Lawrence Krauss, Hiç Yoktan Bir Evren, Syf. 59-74
3. Australian National University: Cosmology, EdX Lectures
4. Peter Coles & Paul Francis, Cosmology, Part I: Observable Properties of the Universe
5. Antony Lewis, University of Sussex, Planck 2015 parameter constraints
6. Hans Kristian Eriksen, University of Oslo, AST5220 - An Introduction to the CMB Power Spectrum
Görseller
Figür 1: <https://www.learner.org/courses/physics/visual/visual.html?shortname=omega>
Figür 2: <http://physicsworld.com/cws/article/print/2010/jun/02/dark-energy-how-the-paradigm-shifted>
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
0
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/02/2023 16:32:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12760

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ö. Kayalı. Kozmoloji - 5: Evrenin Geometrisi. (24 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12760
Kayalı, Ö. (2020, August 24). Kozmoloji - 5: Evrenin Geometrisi. Evrim Ağacı. Retrieved February 05, 2023. from https://evrimagaci.org/s/12760
Ö. Kayalı. “Kozmoloji - 5: Evrenin Geometrisi.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, 24 Aug. 2020, https://evrimagaci.org/s/12760.
Kayalı, Ögetay. “Kozmoloji - 5: Evrenin Geometrisi.” Edited by Ögetay Kayalı. Evrim Ağacı, August 24, 2020. https://evrimagaci.org/s/12760.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.