Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, İnsan Evriminde Özel Konular yazı dizisinin 40. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

İşin biyolojik açıklamasına girmeden önce, mekanik bir açıklamasını yapmakta fayda görüyorum. Burun yapımız, mühendislikte "nozzle" olarak anılan yapıya benzer benzer. Bu yapı, akışkanların hızını, yönünü, basıncını vb. karakterlerini ayarlamak için uçak motorlarında ya da bazı tribünlerde kullanılır. Burnumuzun şekline bakılırsa, nozzle yapısı, yani burun deliklerinin dar, burnun içerisindeki kavisin ise geniş olduğu görülür:

Nozzle ile kıyaslayabilmek açısından, nozzle görüntüsü de aşağıdadır:

Görüldüğü gibi, bizim burnumuz da, ters bir nozzle gibidir. Şimdi, bunun bize ne faydalar getirdiğini, önce biraz nozzle'ın Mekanik'te ne işe yaradığını açıklayarak izah etmeye çalışalım:

Akışkanlar Mekaniği dahilinde, Bernouilli Denklemi'nin bize verdiği bilgiye göre, nozzle yapısı sayesinde, ters bir nozzle olan burnumuzun, dar tarafından giren hava, geniş tarafına (daha iç bölgeler) geçerken yavaşlar ve basıncı artar. Böylece, daha yüksek basınç sayesinde akciğerlere alınması kolaylaşır (ayrıca diyaframın hareketinin de bunda çok önemli etkisi vardır). Nefes verirkense, nozzle'ın geniş tarafından (burnun iç taraflarından), dar tarafına doğru (burun delikleri) akış olur ve bu sırada akışkanın (havanın) hızı artar, basıncı düşer. Nozzle'ın nasıl çalıştığını anlamak için aşağıdaki animasyonu izleyebilirsiniz:

http://home.earthlink.net/~mmc1919/venturi.html

Aşağıdaki NASA bağlantısında da konuyla ilgili açıklama yapılmaktadır.

http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/nozzle.html

İşte bu yapı, yaklaşık 7 milyon yıl sonucunda evrimleşmiş ve hala evrimleşmekte olan bir yapıdır. Bu noktadan sonra, bazı Biyolojik hipotezlere de bakabiliriz:

İlk olarak, burnumuz maymunlar ve diğer insaymunlar (şempanze ve bonobo maymunu) kadar fazla kokuyu ayırt edemez. Ayrıca bir diğer bilgimiz, burnumuzdaki kemiğin (nasal spine bone), evrimsel basamakların daha ilerisinde evrimleştiği görülmektedir. Çünkü hala kıkırdaksı olan bu kemik dokusu, atalarımıza ait fosillerde bulunmamaktadır. Bu da, o zamanlar tamamen kıkırdak olduğunu düşünmemize sebep olmaktadır. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Eğer nefes alıp verirken, havanın hızını ve burnunuzdan nasıl geçtiğini incelerseniz, az önce de bahsettiğimiz üzere, burnun nozzle yapısı, havanın ciğerlere çekilmeden önce yavaşlamasını; dışarı verirken ise hızlanmasını sağlar. Bu sayede, nefes alırken yavaşlayan hava burnun içerisindeki kılcal damarlar ağı tarafından daha çok ısınır ve ciğerlerimize ısıtılmış olarak gider. Dışarı verdiğimiz hava ise daha hızlıdır ve daha serindir, çünkü sıcaklığı önemsizdir ve bir sonraki nefes için bir an önce dışarı atılması gerekmektedir. Bu, soğuk havalarda ciğerlerimizi ve sinüslerimizi koruyucu bir adaptasyondur. Bunun en güzel kanıtı, Neandertal kuzenlerimizin büyük burunlara sahip olmasıdır. Çünkü bu insansılar, genellikle Kuzey Avrupa'nın soğuk bölgelerinde yaşamaktaydılar ve bu tip büyük burunlar, onların ısınabilmesi için önemli bir faktördü. 

İlginç bir diğer hipotez ise, burnun, iki ayak üzerine kalkmamızdan sonra beynimizin gelişimine vücudumuzun verdiği anatomik bir tepki olmasıdır (Medical Hypotheses dergisi). Bununla ilgili bazı açıklamaların geçerliliği kabul edilmekle birlikte (bipedalizmin vücut iskeleti üzerindeki değişimleri gibi) hala ispatlanmış bir iddia değildir.

Bir diğer hipotez ise, maymun ve insaymun atalarımıza göre burnumuzun bu şekilde dışa ve aşağıya doğru adaptasyon geçirmesinin sebebi olarak, yüksek nemli bölgelerde yaşamamız sırasında suyun burnumuza girmesine engel olmasını sağlaması gösterilmiştir. Ancak bu, genel olarak İnsan Evrimi üzerine çalışan Evrimsel Biyologların kabul ettiği bir hipotez değildir. 

Bilimsel camiada en çok kabul edilen teori ise, Buzul Çağı'ndan sonra bu burunlara sahip olduğumuz yönündeki teoridir. Son buzul çağı, bundan 110.000 ile 10.000 yıl öncesi arasında yaşanmıştır. Bu soğuk şartlarda, yukarıda bahsettiğimiz soğuk ortamlara aptasyonumuz sırasında, burnumuz da bu tip bir evrim geçirmiştir. 

Ve son olarak, bir diğer kabul gören teori de, Cinsel Seçilim'in bu tip bir burnu evrimleştirmemize neden olduğu yönündedir. 

Teşekkür: Saygın Sual'e ve notumuzdaki teknik hatayı bize göstererek düzeltmemizi sağladığı için İlker Yıldırım'a teşekkür ederiz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • wikipedia. Human Nose Evolutionary Hypotheses. (01 Kasım 2019). Alındığı Tarih: 01 Kasım 2019. Alındığı Yer: wikipedia | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/10/2020 23:36:43 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/63

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Sinirbilim
Öğrenme
Genetik
Hayvan Davranışları
Genel Halk
Astronot
Sanat
Güneş
Sağlık Bilimleri
Bilimkurgu
Sinir Hücresi
Bilgi
Stres
İletişim
Doktor
Sars Mers
Balık Çeşitliliği
Uçuş
Kanser Tedavisi
Işık
Sperm
Bebek Doğumu
Ana Bulaşma Mekanizması
Wuhan
Protein
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İyi bir kitap okumak, geçmiş asırların en iyi beyinleriyle sohbet etmek gibidir.”
Rene Descartes
Geri Bildirim Gönder