Ebola İle İlgili Tüm Temel Sorular ve Cevapları

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Mart 2014'ten beri tüm Dünya'yı alarma geçiren; ancak birçok uzmanın aslında korkulacak bir şey olmadığını tekrar tekrar vurguladığı bir hastalık Ebola... 1976'dan beri aramızda bulunan bu virüs, uzun denemelerden sonra nihayet ülkeler ve kıtalar arası yayılmayı başardı; virüsün evrimsel açıdan bu "başarısının" tarihini ve bazı temel bilgileri "Ebola Nedir?" başlıklı yazımızda vermiştik. Şimdi ise, Ebola ilgili çok temel bazı bilgileri kısa kısa soru cevaplar halinde vermek istiyoruz. Her ne kadar korkudan evlerimize kapanmamızı gerektirecek bir tehlike arz etmese de, son derece ölümcül olan böyle bir virüsü ve etkilerini tanımakta fayda var diye düşünüyoruz. Umarız faydalı olacaktır:

 

Ebola nasıl yayılır?

Ebola virüsü gerçek anlamda hasta olan – kusan, kanaması veya ishali olan – insanlardan vücut sıvıları yoluyla bulaşır. Dışkı, kusmuk ve kan en bulaşıcı sıvılardır ve hastalığın son safhalarında bunların küçücük birer parçası bile çok fazla virüs taşır. Fakat hastaların kanı ellerine temas eden bir hemşirenin sadece ellerini sabunla yıkaması yeterlidir. Kişi ancak elinde sıyrık, kesik varsa veya virüsün aktarılabileceği vücut sıvıları bulunan ağza, göze veya burna dokunursa hastalık kapar.

 

Semptomları nelerdir?

Semptomların ortaya çıkma süresi iki günden yirmi bir güne kadar değişebilir fakat bu aralık genellikle iki yedi gün arasıdır. Genel olarak ilk belirtileri ateşli baş ağrısı, kas ve eklem ağrıları, boğaz ağrısı ve ciddi kas zayıflaması olur. Bu semptomların çoğu griple benzer olduğundan kolay ayırt edilemez, yine de son zamanlarda Batı Afrika'da bulunan herhangi bir kişiden şüphelenilmelidir. Ardından ishal, kusma, kaşıntı ve karın ağrısı gelir. Böbrekler ve karaciğer düzgün çalışmaz. Hastaların gözlerinden,kulaklarından,burnundan ve ağzından kan gelebilir veya iç kanama geçirebilirler.

 

Peki ya ter? Örneğin spor salonundaki aletlerden Ebola kapabilir miyim?

Hayır. Ebola, kas ağrıları gibi spor yapmayı engelleyici semptomatik belirtiler ortaya çıkmadan önce bulaşıcı özellik taşımaz. Zaten ter, muhtemelen pek fazla virüs taşımaz. Hatta Dünya Sağlık Örgütü (WHO)’nün dediğine göre daha önce terden tamamen işler halde bir virüs elde edilememiştir.

 

Peki ya tükürük?

Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre hastalığın en şiddetli safhalarında tükürük ve gözyaşı risk taşıyabilir ama bu konudaki çalışmalar henüz yetersiz. Virüse anne sütünde de rastlandı; buraya tıklayak söz konusu makaleyi okuyabilirsiniz.

 

Klozetlerden Ebola kapabilir miyim?  

Evet. Ebola kapmış bir kişinin dışkısı büyük tehlike teşkil eder, ayrıca ürede de virüse rastlanmıştır.  Fakat bu ancak gerçekten hasta bir birey tuvaleti kullanmış ve kirletmişse tehlike yaratabilir ve bu tür olaylar yüksek ihtimalle hastanın evinde veya hastanelerde gerçekleşir. Umumi tuvaletlerin risk taşıması pek olası değildir.

 

Cinsel yolla bulaşır mı?

Evet. Virüs, iyileşmiş bireyin menisinde doksan güne kadar kalabilir.

 

Hasta birisini hastaneye taşımış bir taksiden Ebola kapabilir miyim?

Virüs vücut sıvılarının değdiği yüzeylere bulaşabilir. Yani eğer birisi koltuğa kan bulaştırmış veya kusmuşsa kirli yüzeye dokunduktan sonra elini ağzına götürmek veya açık bir yarayı oraya değdirmek tehlikeli olabilir. Avrupa’da ve Amerika’da eğer bir hastaya Ebola tanısı konmuşsa geçtiği yerlerin izi sürülür ve eğer bir taksiyle yolculuk yapmışsa araç temizlenir.

 

Hasta birinin dokunduğu kapı kolundan Ebola kapabilir miyim?

Evet, eğer kapı kolu kan, kusmuk veya dışkıyla kirlenmişse; ancak bu genellikle hastanın yaşadığı evde veya hastanelerde olur. Fakat eğer gözlerinize, burnunuza ve ağzınıza dokunmaz ve sık sık ellerinizi yıkarsanız hastalık kapmazsınız.

 

Tren istasyonları, okullar ya da diğer halka açık alanlarda ne gibi önlemler alınabilir?

İngiliz  Halk Sağlığı Departmanı’nın bu konuda kesinlikle uyulması gereken sıkı prosedürleri vardır. Çokça insanın temas ettiği gözle görülür kirlenmeye uğramış alanlar, tuvaletler ve kapı kolları, telefonlar gibi yüzeyler her hangi görünür sıvı kalmayacak şekilde tek kullanımlık havlularla silinip, deterjan ya da sabun ve su ile temizlenerek kurumaya bırakılmalı. Sonrasında yüzeyler mutlaka dezenfekte edilmeli - örneğin ⅕ oranında sulandırılmış deterjanla. Temizliği yapan kişi; uzun kollu gömleğin kollarını içine alacak tek kullanımlık eldivenle, paçaları çorabın içine alınmış bir pantolonla ve kapalı ayakkabıyla tamamen örtülü olmalıdır. Her hangi kesik veya sıyrık da mutlaka yara bandıyla kapatılmalıdır. Fakat görevlinin geçtiği alanların sonrasında temizlenmesi gerekmez.

 

Virüs ne kadar süre sağ kalabilir?

Virüs oldukça dayanıksızdır ve UV ışığı, kurutma, yüksek sıcaklık (ki bu özellik Batı Afrika’da çok faydalıdır) ve dezenfektanlarla kolayca yok edilebilir. Soğuk, nemli bir ortamda vücut sıvısı içerisinde bile en fazla bir kaç gün sağ kalabilir.

 

Yediğimiz yiyecekler güvenli mi?

Evet, eğer pişirilmişlerse... Ebola virüsü pişirme sayesinde inaktif hale gelir. Pişmemiş yaban hayvanların etleri tehlikelidir. Ebola’nın Afrika’da patlak vermesinin sebebi yaban hayvanlarının insanlar tarafından yenmek koşuluyla avlanması, kesilmesi ve doğranmasıdır.

 

Ebola hava yoluyla yayılır mı? Maske takmalı mıyım?

Hayır, hava yoluyla yayılmaz. Çeşitli spekülasyonların aksine, Birleşmiş Milletler Acil Durum Ebola Heyeti geniş araştırmalar sonucu virüsün hava yoluyla yayıldığına dair bir bulguya rastlanmadığını belirtiyor. Bu hastalığa sahip insanlar pek fazla hapşırmaz veya öksürmez. Dünya Sağlık Örgütü bu konuda tavsiye niteliğinde açıklamalarda bulundu: “Salgından edinilen epidemiyolojik bilgiler ışığında virüsün; kızamık, suçiçeği virüsleri veya tüberküloz mikrobu gibi hava yoluyla bulaştığına dair tutarlı bulgulara rastlanmadı.”

 

Ya birisi suratıma doğru hapşırır ya da öksürürse?

Teorik olarak çok hasta birinin yüzümüze doğru şiddetli hapşırması veya öksürmesi sonucu hastalık kapma olasılığımız var. Bu şekilde hastalık kapma ihtimali en yüksek olan kişiler hasta bakıcılardır ve bu kişilerin maske ve koruyucu elbise giymesi tavsiye edilir.

 

Ebola virüsü bu şekilde bulaşacak yönde mutasyon geçirebilir mi?

Her ne kadar virüsler de mutasyon geçirebilseler de, bilim insanlarına göre şu ana kadar hiçbir virüs bu yönde değişmemiş ve bunun olabileceğine dair de kanıt yok.

 

Astronot tarzı korunma elbiseleri giyen sağlık çalışanlarının Ebola kapma ihtimali var mı?

Çalışanlar mümkün olduğu kadar dikkatli davranıyorlar. Eldivenlerin ve elbisenin dışı virüs kaplı olabileceği zamanlar uygulanması gereken sıkı prosedürler var. Amerika Hastalık Kontrol Merkezi’nin (CDC) çıplak ellerle kirlenmiş bir objeye dokunulmaması için hazırlanmış güvenli şekilde koruyucu elbiseyi çıkarmaya yönelik bir rehberi de var. Aşağıdaki infografik bazı önlemleri göstermektedir (sorular ve cevaplar görselden sonra devam etmektedir):

Ülkeye girerken geçtiğimiz tarama cihazları hasta insanları tespit edebilir mi?

Hayır. Tüm tarayıcılar ancak yüksek vücut sıcaklığını tespit edebilir. Yüksek ateşin sebebi Ebola’dan çok, soğuk algınlığı; hatta menopoz bile olabilir. Yüksek ateşi olan herkes Ebola tespiti için kan tahlili yaptırmalıdır. Risk yaratan iki problem daha var: Batı Afrika’dan gelen insanlar hava yolunu kullanmak yerine dolaylı yollardan da ülkeye giriş yapabileceklerinden, sadece havalimanlarına değil, deniz limanlarına ve ülke sınırlarına da tarama cihazları konulmalıdır. En önemli problem ise; hastalık semptomlarını ülkeye giriş yaptıktan sonra göstermeye başlayanlar olabilir ve bu insanların hasta olduğunu anlayabilmek için yapabileceğimiz hiçbir şey yok.


Kaynak: Bu yazı Guardian adresinden çevrilmiştir.

Şempanze ile İnsan Testisleri Arasındaki Boyut Farkının Evrimsel Analizi

Lisensefali: Kıvrımları Olmayan İnsan Beyni!

Yazar

Katkı Sağlayanlar

Umut Hasanoğlu
Umut Hasanoğlu
Görsel Düzenleme
Neşe Abbak
Neşe Abbak
2. Editör
Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim