Deri Rengi Genlerinin Keşfi, Irklara Dair Eski Kavramları Çürütüyor!

Bu yazı, The New York Times isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Deri rengi, ırkın belirleyici bir özelliği ve ırkçılığın başlangıç noktası olması sebebiyle yüzyıllardır süregelen güçlü bir sosyal anlam taşımaktadır. Pennsylvania Üniversitesinde genetikçi olan Sarah A. Tishkoff şöyle diyor:

''Sokaktan birilerine 'Irklar arasındaki ana farklar nelerdir?' diye sorduğunuzda deri renginden bahsedeceklerdir.''

Ancak Afrikalıların deri rengi genetiğini içeren ilk geniş çaplı çalışmalarını Science dergisinde yayınlayan Dr. Tishkoff ve meslektaşları, bu düşüncenin çok büyük bir hata olduğunu gösterdiler.

Araştırmacılar, insan genomunun dört kısıtlı bölgesinde pigmentasyonu büyük bir oranda etkileyen sekiz genetik varyant saptadı. Bu varyantlardan bazıları deri rengini daha koyu, bazıları ise daha açık hale getiriyordu.

Dünyanın farklı yerlerinde yaşayan halkların bu genlere sahip oldukları anlaşılmaktadır. Örneğin, bu genlerden biri hem Avrupalıların hem de Botsvana'daki avcıların deri rengini açmaktadır. Bu gen varyantları, türümüz 300.000 yıl önce Afrika'da evrimleşmeden çok önceki atalarımızda da mevcuttu.

Bilim insanları, bu genlerin yaygın olarak dağılımının ve binlerce yıldır devam etmesinin, deri rengine dair eski düşünüşleri anlamsız hale getirdiğini söylüyor. Dr. Tishkoff, araştırmalarıyla ilgili olarak ''Biyolojik ırk kavramını ortadan kaldırıyor'' diyor.

İnsanlarda renk oluşumu diğer memelilerdeki gibidir. İnsan derisinin hücrelerinde pigment molekülleri ile dolu "melanozom" adlı torbalar vardır. Pigment ne kadar fazla olursa deriyi o kadar koyu yapmaktadır. Deri rengi aynı zamanda pigmentlerin türüne göre de değişmektedir: Melanozomlar, kahverengi-siyah karışımı olan "eumelanin" ile sarı-kırmızı karışımı olan "pheomelanin" içerir.

Bilim insanları pigment üreten genleri bulmak için ataları Avrupalı olan insanları incelemeye başladılar ve SLC24A5 adlı bir genin mutasyon geçirerek hücrelerin daha az pigment yapıp daha açık bir renge neden olduğunu buldular. Gelin görün ki neredeyse tüm Avrupalılar bu varyanta sahipti! Pennsylvania Üniversitesinde doktora sonrasında araştırmacı ve bu yeni araştırmanın yazarlarından biri olan Nicholas G. Crawford şunları söylüyor:

‘’Avrupa kökenli insanların neden açık tenli oldukları hakkında çok şey biliyorduk ancak insanların neden koyu tenli oldukları hakkında fazla bilgimiz yoktu.’’

Dr. Tishkoff 2000'lerin başından bu yana, Afrika'daki genler üzerine çalışarak sıtmadan boy uzunluğuna kadar pek çok şeyde önemli olabilecek varyantlar keşfetti. Dr. Tishkoff, Afrika’daki toplulukların deri renginde büyük farklılıklar olduğundan hareketle, bunun ardında güçlü genetik varyantların yattığı sonucunu çıkardı. O ve meslektaşları Etiyopya'daki, Tanzanya'daki ve Botsvana'daki 1.570 kişiyi incelediğinde deri rengindeki varyasyonun yüzde 29'unu oluşturan bir dizi genetik varyant saptadı. (Geriye kalan varyasyonların ise henüz keşfedilmemiş genlerle bağlantılı olduğu düşünülüyor.)

Keşfi yapılanlar arasında MFSD12 varyantı vücuttaki işlevinin bilinmemesi bakımından özellikle dikkat çekiciydi. Araştırmacılar bu genin işlevini araştırmak için kırmızımsı laboratuvar farelerinde bulunan geni değiştirdi. Koyu tenli Afrikalılarda bulunan bu varyantı farelere vererek onların rengini grileştirdi. Sonuç olarak  MFSD12, kahverengi-siyah eumelanin üretimini etkileyerek daha koyu bir deri rengi üretebiliyordu.

Dr. Tishkoff ve meslektaşlarının Afrikalılarda keşfettikleri sekiz gen varyantının, kıtanın dışındaki birçok popülasyonda da görüldüğü ortaya çıktı. Çeşitli insanların DNA'larını karşılaştıran araştırmacılar, bu genlerin ne zaman ortaya çıktığını tahmin ettiler. Tahminlere göre genler akıl almaz derecede eskiydi. Örneğin, hem Avrupalılarda hem de Botswana'daki San avcı-toplayıcılarında bulunan açık renk deri varyasyonu yaklaşık 900.000 yıl önce ortaya çıkmıştı.

Homo Sapiens’ten daha önce bile atalarımız açık ve koyu renklerden sorumlu bir gen karışımı içeriyordu. Bazı popülasyonlar koyu renkli, bazıları açık renkli ya da varyant karışımı sonucunda belki de hepsi aynı renkteydi.

Neandertaller, yaklaşık 600.000 yıl önce, Avrupa ve Doğu Asya'ya yayılmak üzere atalarımızdan ayrıldı. Yaklaşık 40.000 yıl önce nesilleri tükenmiş olsa da DNA'larının bir kısmı devam etti. Dr. Tishkoff ve arkadaşlarının bulgularına göre Neandertaller, deri rengini belirleyen aynı varyant kombinasyonunu miras almıştı. Buna göre, bazı Neandertal grupları açık, bazıları koyu tenli olabilirdi.

Neandertaller açık veya koyu ten rengine sahipti.
Neandertaller açık veya koyu ten rengine sahipti.
Mark Thiessen/National Geographic Creative

İnsanlar, İrlanda'da çilli ve soluk renkli olmaktan tutun da Güney Hindistan'da, Avustralya'da ve Yeni Gine'de koyu kahverengiye kadar geniş bir yelpazede farklı renk tonlarına sahiptir. Araştırmacılar, değişen bu deri renklerinin kısmen güneş ışığına tepki olarak evrimleştiğini savunuyor. Bu fikre göre, şiddetli ultraviyole ışığı alan bölgelerde yaşayan insanlar koyu renklidir çünkü koyu renk pigmentleri derideki önemli molekülleri korumaktadır. Daha az güneş ışığına maruz kalınan yerlerde ise insanlar, D vitamini üretimi için daha fazla gün ışığı soğurmaya olanak sağlayan açık renk bir tene ihtiyaç duymaktadır.

Yeni genetik kanıtlar bu açıklamayı desteklese de beklenmedik bir karmaşıklık da katmaktadır. Örneğin; Güney Hindistan'da, Avustralya'da ve Yeni Gine'deki koyu renkli insanlar, bu renklerini evrimin [seçilim baskısının] bir sonucu olarak bağımsız bir şekilde elde etmedi. Dr. Tishkoff ve arkadaşlarına göre, koyu deri rengi onlara [Afrikalı atasal bir popülasyondan] miras kalmış olmalıydı. Aynı şey, Asya'da ve Avrupa'da açık renk üreten bazı genler için de geçerlidir: Kökenleri Afrika olup göçmenler aracılığıyla kıta dışına çıkmışlardır. Afrikalılar Avrupa'ya ve Asya'ya göçtüklerinde, birçok kez Neandertaller ile çiftleştiler. Almanya'daki Max Planck Evrimsel Antrolopoloji Enstitüsünden Michael Dannemann ve Janet Kelso, İngiltere'deki insanların hala Neandertal varyantı taşıyan deri renklerine sahip olduklarını söylüyor.

Yeni keşfedilen genlerin bazıları ise evrimimiz sürecinde nispeten yakın bir zamanda ortaya çıktı. Örneğin Avrupa'da çok yaygın olan SLC24A5 adlı açık deri rengi varyantı, 29.000 yıl önce ortaya çıkmış olup genom haritasına henüz eklenmiştir ve sadece son birkaç bin yılda yaygın hale gelmiştir. Dr. Tishkoff ve meslektaşları sadece Avrupa'daki değil, aynı zamanda Doğu Afrika'daki ve Tanzanya'daki daha açık renkli Afrikalılarda da bu gen varyantıyla sıklıkla karşılaştılar. Yakın zamanda Afrika'da keşfedilen antik DNA'lara yönelik araştırmalar buna bir açıklama getirmektedir.

Araştırmalara göre Yakın Doğu çiftçileri, binlerce yıl önce Doğu Afrika'ya göç etti ve nesiller boyu süren ırk karışımları sayesinde SLC24A5'in açık varyantı bazı Afrika popülasyonlarında yaygınlaştı. Pennsylvania Eyalet Üniversitesinde deri rengi uzmanı olan Nina Jablonski, evrim aracılığıyla karışan ve eşleşen genetik [renk] paletin, yeni çalışma sayesinde daha derinden anlaşıldığını söylüyor.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Çeviri Kaynağı: The New York Times
  • Ana Görsel Kaynağı: The New York Times
  • Carl Zimmer. Genes for Skin Color Rebut Dated Notions of Race, Researchers Say. (2017, Ekim 12). Alındığı Tarih: 10 Ekim 2018. Alındığı Yer: The New York Times
  • Nicholas G. Crawford, et al. (2018). Loci associated with skin pigmentation identified in African populations. Science, sf:17 Nov 2017: Vol. 358, Issue 6365, eaan8433.

Sonbaharda Yaprakların Rengi Nasıl Değişir?

Neotropikal Tatlısulardaki Çeşitlenmenin Coğrafya ve Ekolojisi

Çevirmen

Meltem Çetin Sever

Meltem Çetin Sever

Çevirmen

Evrim Ağacı yazarı ve çevirmenidir. Alanı Kimya’dır ama beşeri bilimlerle yakından ilgilenir. Gerçeğe ulaşmak için bilimsel şüphecilik ve bilimsel yöntemlerin kullanılması gerektiğini savunan doğa aşığı bir hümanisttir.

Katkı Sağlayanlar

Damla Şahin
Damla Şahin
2. Editör
Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim