Akıllı Tasarim Iddialari ve Indirgenemez Karmasiklik Argumani

Intelligent Design (ID) veya karsimiza “akilli tasarim” olarak cikan yaratiliscilik, gecmiste oldugu gibi gunumuzde de devam etmekte ve Darwin’in getirdigi olaganustu bir paradigma degisimi olan evrimsel biyolojiyi kökünden reddedip canliligin spontane bir sekilde adeta şapkadan cikan tavșan gibi dogaustu bir guc tarafindan bir amac ugruna yaratildigini iddia etmektedir. Bu gorusu savunan bilim insanlarindan biri olan Michael J. Behe (Lehigh University) “indirgenemez karmasiklik/kompleksite” hipotezini ortaya atarak evrimsel biyolojinin bazi biyokimyasal surecleri aciklayamadigini ve bazi sistemlerin adim adim olusamayacagini iddia etmistir. Iddiasina gore, bir sistemin nasil calistigini anlamak onun nereden geldigini anlamaya yetmez. Behe, hayati insanligin teknolojik icatlariyla kiyaslar ve kanin pihtilasmasi ve bakteri kamcisinin calismasini evrimsel biyolojinin aciklayamayacagini belirtir (1). Bu sistemler o kadar karmasiktir ki, evrimle olusmalari mumkun degildir ona gore. Behe, dindar bir bilim insani olarak bu gorusleri savunmustur ve kendi calistigi universite olan Lehigh Universitesi, bu goruslerin universitenin gorusleri olmadigini ozellikle belirtmistir. Cesitli bilim insanlari tartismaya dahil olarak Behe’nin görüslerini elestirmistir. Peki indirgenemez karmasiklik iddiasi nedir ve evrimsel olarak nasil aciklanabilir?

Indirgenemez karmasiklik, Behe'nin yaratilisciligi savunan Discovery Institute'daki ifadesiyle: "birbiriyle etkilesim halinde olan bir sistemin parcalarindan bir/birkacinin cikartilmasi halinde sistemin cokmesi" durumudur (Behe, 1996) ve iddia eder ki birbiriyle etkilesimde olan sistemlerde evrimsel bir surec mumkun degildir. Behe bu iddiasini Darwin'in 1859'daki ifadesi olan "eger adim adim gelisemeyecek bir organ keṣfedilecek olursa benim teorim çöker" sözüne dayandırır. Yaratiliscilar bu ifadeyi kullanarak gözün, kanin pihtilasmasinin ve bakteri flagellasinin evrimsel sureclerle aciklanamayacak kadar kompleks organlar ve yapilar oldugunu iddia etmekte ve aciklama olarak da bilimsel bir aciklama aramak yerine direkt olarak yaklasik 3000 yildir devam eden "inanç" bazli ideolojilere siginmaktadirlar. Burada "bosluklarin tanrisi" kavramiyla karsilasiyoruz ve bu kesinlikle bilimsel sayilabilecek bir aciklama degildir. Oxford'lu evrimsel biyolog Richard Dawkins'e göre yaratiliscilik bir hipotez olarak incelenmeli ve bilimsel olarak reddedilmelidir. ^[1].

Bir sistemin nasil calistigini tam olarak henuz bilmememiz ve bilinmeyen cok noktasinin olmasi bilimde bir bosluk varmis hissini bazi insanlarda olusturmakta ve bu durum bu bakisa sahip insanlari komplo teorileri ve yaratilisciliga tesvik ettigi ortadadir. Biyolojide göreceli olarak yeni bir trend olan sistem biyolojisi bu duruma karsi evrimsel bir aciklama sunabilir. Sistem biyolojisi, biyolojik sistemlerin matematiksel ve komputasyonel olarak interdisipliner sekilde modellenmesidir, ve aslinda fizyolojinin daha "matematiksel" versiyonudur. ^[2]. Sistem biyolojisi reduksiyonist yaklasimdan ziyade holistik bir yaklasim izler ve bu su anlama gelir: sistem kendini olusturan parcalardan farkli ozelliklere sahiptir ve bilimde genel olarak indirgemeci yaklasima alternatif olarak kullanilir. Holistik yaklasim, kompleks sistemlerin nasil calistigini inceler ve indirgemeci yaklasima alternatif olarak fonksiyonel bir aciklama sunarak, göz üzerinden örnek verirsek %50 görmeyi saglayan bir organ hayatta kalmayi daha az oranda gormeyi saglayan bir organa gore daha iyi saglar ve eger hayatta kalma saglanir ve uremeye imkan taninirsa evrimsel olarak avantaj saglanir ve bu sekilde Dawkins'in de "Olasiliksizliklar Dagi'na" tirmanilir.

Özetlemek gerekirse her ne kadar kompleks de gorunseler ve haklarinda cogu seyi bilmesek de indirgenemez kompleksite iddialarinin yukarida bahsedilen biyolojik sistemler için ne kadar gecerli oldugu bilimsel acidan tartismali olmalidir. Olasiliksizliklar dağı asilamaz degildir ve kucuk ve birikmeli adimlarla buyuk degisimler yaratilabilir ve genomumuz bunun kanıtıdır.