Bize Bir Şeyler Fısıldadığı Sanrısına Düştüğümüz Tesadüfler...

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Buradaki fotoğrafta, tesadüflerin ve rastgele meydana gelen şeylerin aslında tamamen anlamsız olsalar da, insan beyninin bilgi-işlem niteliklerinden ötürü nasıl anlamlıymış gibi gözükebileceğine dair hoş bir örnek görüyoruz. Fotoğrafta, yağmur sonrasında şemsiyesini toplayan ve kuruması için kenara bırakan birinin şemsiyesinden sızan suların yerde oluşturduğu bir şekli görüyoruz. Şekil, Dünya coğrafyasını azıcık bilen biri için bile oldukça çarpıcıdır: neredeyse eksiksiz bir Dünya haritası, suyun birikme şekline bağlı olarak yerde, tamamen rastgele bir şekilde oluşmuştur.

Su damlaları bize bir şey anlatmak mı istiyor? O su damlaları bir güç tarafından mı yönlendirildi? Su damlaları Dünya'nın coğrafi görünümüne dair bilgiye mi sahip? Eğer isteyecek olursanız, sadece bu fotoğrafa bakarak geliştirebileceğiniz fantezi-temelli safsataların ucu bucağı yoktur. Halbuki burada olan şey çok basittir: tesadüfler, görsel sanrılar (pareidolia) ile algıda seçiciliğin harika bir bileşimi... Hepsi bu! Ne demek istiyoruz, bir bakalım... 

Tesadüfler? Dünya'da insanların yaşadığı bölgelerde, insanların görebileceği şekilde akıl almaz sayıda minik su birikintisi oluşmaktadır. Fotoğraftaki, bu sayısız oluşumdan sadece 1 tanesidir. Bu, istatistiki olarak bize "bir şeylere benzer gelebilecek" yapıların oluşması için istatistiki olasılıkları tetikleyen ilk adımdır. Eğer ki sürekli bir yerlerde su birikintileri oluşmuyor olsaydı, böyle bir birikintinin oluşması da mümkün olmayacaktı. Dolayısıyla birilerinin bu birikintiyi Dünya haritasına benzetmesi de mümkün olmacaktı. Haliyle, bu fotoğrafın çekilmesi de... İşte tesadüf, yani "beklenmedik olasılıkların gerçekleşmesi" halinin halk arasındaki karşılığı burada devreye girmiştir. Tesadüfen; ancak tesadüfle ilgili aşağıda paylaşacağımız diğer yazılarımızda da anlattığımız gibi, incelendiğinde tamamen fiziksel, kimyasal ve biyolojik yasalara uygun ancak bilinçli bir şekilde yönlendirilmemiş olaylar, ilginç sonuçlar doğurabilmektedir. Bu su birikintisinde olan da budur.

Görsel sanrılar? Bu su birikintisine biz değil de, bir karga ya da ayı bakıyor olsaydı, böyle bir şey çıkarsayacak mıydı? Bizler, Dünya'nın genel görünümünün neye benzediğini bilen canlılarız. Dolayısıyla etrafımızda gördüğümüz ama alışık olmadığımız şeyleri, bildiğimiz şeylere benzetme eğilimimiz çok yüksek. İşte buna görsel sanrı ya da pareidolia deniyor. Öyle ki, beyinlerimiz cisimlerin genel hatlarında "insan yüzüne benzer" şekiller görecek şekilde özelleşmiştir. Çünkü evrimsel geçmişimizde insan yüzlerini tanımak ve ayırt edebilmek, çok ciddi bir avantajdı ve bu nedenle de seçilim baskısı yaratıyordu. Böylece beynimizdeki devreler, insan yüzlerini kolayca tanıyabilecek şekilde özelleşti. Fakat doğa kusursuz olmadığı için, bu beklenmedik bir yan etkiyle geldi: aslında insan yüzü olmayan; ancak onun genel hatlarını taşıyan cisimleri de insan yüzüne benzetmeye başladık. Buradaki yazımızda bunun detaylarını izah etmiştik. İşte burada olan da benzerdir: sıradışı bir şekli, tanıdığımız bir cisme ya da şekle benzetiyoruz. Dünya haritasına benzetmemiz de buradan geliyor. Bulutlara baktığımızda tavşanlar, köpekler, vs. görüyor olma nedenimiz de bu... Bu bir sanrı, çünkü ne o bulutlar, ne de yerdeki su birikintileri bizim tanıdığımız bir şeylere benzemek için o şekle giriyorlar. Biz, binlerce olası şekil arasından benzeyenleri ayırt ediyoruz. Bize benzer gelmeyen bir şey, başka bir yaşam formu için başka bir şekle benziyor olabilir.

Bu da bizi son noktamıza götürüyor: algıda seçicilik... Dediğimiz gibi, yerde akıl almaz miktarda fazla su birikintisi oluşuyor. Fakat biz, sadece ilgimizi çekenlere odaklanıyoruz. Hatta kendimizi zorlayarak, ilgi çekici olmayan bir şeyi ilgi çekici olan bir diğer şeye benzetmeye çalışıyoruz. Bu nedenle ilgi çekici olmayanlar göz ardı ediliyor ve sadece az sayıda ilgi çekici olan göze sokuluyor. Örneğin bu su birikintisi, Dünya haritasını andırmıyor olsa asla fotoğrafı çekilmeyecekti. Tıpkı geri kalan katrilyonlarca farklı su birikintisi gibi... Dolayısıyla üzerinde kafa yormayacak ve bize gizli mesajları olup olmadığını düşünmeyecektir. İşte bu nedenle istatistiki bir havuz içerisinden seçilen örneklerin algıda seçiciliğin bir eseri olmadığından emin olmamız gerekiyor. İnsan kanmaya ve kandırılmaya çok açık bir hayvan türü... Bu nedenle hatalarımızdan arınmak istiyorsak, kendimizi çok sıkı bir şekilde denetlememiz gerekiyor. İşte bilim de zaten bunu yapabildiği için bize sahip olduğumuz her şeyi verebildi. Gücünü, "işimize gelen"den ziyade "gerçeğe" odaklanmasından alıyor.

Evrim Ağacı olarak tesadüfleri, anlamlarını ve anlamsızlıklarını birçok farklı yazıda işlemiştik. Evrimin tesadüflerle ve kaosla ilişkisini öğrenmek için "Evrim, Rastlantı/Tesadüf ve Kaos" başlıklı makalemize, evrim üzerinden giderek genel olarak bilim dahilinde tesadüflerin yerini öğrenmek için "Evrimde Tesadüflerin Anlamı ve Bilimsel Analizi Üzerine..." başlıklı makalemize, "evrende tesadüflerin olmadığı" iddiasının hüsnükuruntudan ibaret olduğunu öğrenmek için buraya, evrendeki sistemlerin tesadüflerle ilişkisi için buraya, bilgisizce yapılan olasılık hesaplarının tesadüflerle ilgili nasıl hatalı çıkarımlara yol açabileceğini öğrenmek için buraya ve son olarak, fizik ile biyoloji arasındaki bir paralellik üzerinden tesadüflerin yerini öğrenmek için buraya bakabilirsiniz. 

Nikola Tesla'nın Lanetli Öngörüsü: Kablosuz Elektrik Nedir, Nasıl Çalışır?

Dünya'nın İç Çekirdeği

Yazar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Yazar

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim