Balıklar (Craniata)

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Tanım ve Genel Bilgiler

Balıklar; solungaçlı, sucul, omurgalı hayvanlardır. Genellikle Miksiniler, Taşemenler, Kıkırdaklı Balıklar ve Kemikli Balıklar olarak dört ayrı grup altında kategorize edilirler. Balıkların birçoğu soğukkanlıdır (ektotermiktir) ve bulundukları suların sıcaklığına göre vücut sıcaklıkları da değişir. Buna rağmen büyük beyaz köpekbalığı veya tuna gibi büyük ve aktif yüzücülerin bir kısmı, etraflarındaki suya göre daha yüksek bir vücut sıcaklığını koruyabilmektedir. Balıklar, suyun altında akustik yöntemlerle iletişim kurmayı başarabilirler. Bu iletişim çoğu zaman beslenme, öfke ve çiftleşme ile ilgilidir.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

İlginç bir şekilde, modern taksonomide balıklar, diğer tüm omurgalıları kapsayan bir taksonomik klad olarak da gösterilebilmektedir; çünkü Dört Üyeliler, yani tetrapodlar, balıklardan ayrılarak evrimleşmiş bir gruptur. Bu grup aldında amfibiler, sürüngenler, memeliler ve kuşlar bulunur. Bir diğer deyişle, modern taksonomide tüm bu canlılar "balık" olarak kategorize edilebilmektedir. Ancak klasik taksonomide bu tetrapodlar balıklardan ayrılır ve balıklar; monofiletik değil, parafiletik bir grup olarak alınır. Bu yaklaşım, evrimsel biyolojiden gelen veriler çoğaldıkça geçerliliğini yitirmektedir.

Balık olarak kategorize edilebilecek en eski canlılar Kambriyen Dönem'e aittir. Bu atasal balıklarda gerçek bir omurga bulunmaz; sadece notokord bulunur. Ancak bu notokord sayesinde, ataları konumundaki omurgasızlardan daha atik ve hızlı olabilmeyi başarmışlardır. Paleozoik Dönem boyunca evrimleşmeyi sürdüren balıklar, çok sayıda türe ayrılmıştır. Bu süreçte birçok balık türünde, avcılara karşı savunma sağlayan zırhlar evrimleşmiştir. Gerçek anlamda çeneye sahip olan ilk balık, Silüryen Dönem'de evrimleşmiştir ve bu noktadan sonra köpekbalıkları gibi üst düzey avcılar evrimleşmiştir.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Balıklar, bilinen suların neredeyse tamamında bulunmaktadır. En yüksek dağ tepesindeki su akıntılarından, Güneş ışığının asla ulaşamadığı okyanus diplerine kadar her su gövdesinde balıkları bulmak mümkündür.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Bugüne kadar 33.600 civarında balık türü tanımlanmıştır. Bu sayı, bilinen diğer tüm omurgalılardan daha fazladır. 2006 itibariyle IUCN Kırmızı Liste içerisinde 1173 balık türü bulunmaktadır. Balıklar sularda yaşadığı ve sular da, araştırması zor habitatlar olduğu için, balık popülasyonlarına yönelik veriler oldukça kısıtlıdır.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Dünyanın her yerinde balıklar, insanlar için önemli bir besin kaynağıdır. Sadece avcılık yoluyla değil, akukültür adı verilen balık besiciliği yoluyla da insanlar beslenme ihtiyaçlarını gidermek amacıyla balıkları kullanmaktadırlar. Bunun haricinde spor olarak balık avlamak, evcil hayvan olarak beslemek veya gösteriş/süs amacıyla da balık akvaryumları kurmak da insanların balıklarla etkileşim yöntemleri arasında yer almaktadır.

Etimoloji

Balıkların bilimsel adı olan "Craniata", Antik Yunan'daki kranion (κρανίον) veya Orta Çağ Latincesindek crānium, yani "kafatası" sözcüğünden türetilmiştir. İngilizcedeki adı olan "fish" ise Orta Çağ İngilizcesindeki "fisch" sözcüğünden gelmektedir. Bu sözcük, Proto-İndo-Avrupa dillerinde "*peysk-" olarak geçmektedir - ki bu da, Latincede balık anlamına gelen piscis sözcüğünden gelmektedir. Türkçedeki "balık" sözcüğü ise "yapışmak, cıvık olmak" anlamındaki "bal-" kökünden türetilmiştir; "çamur", "balçık" gibi sözcüklerden gelmektedir. Türkçedeki ilk kullanımına 11. yüzyıldan önce yazılmış olan Uygurlar'a ait bir öyküde rastlanmaktadır.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Ana Görsel Kaynağı: Pedram Türkoğlu
  • Wiktionary. fish. (2018, Haziran 08). Alındığı Tarih: 09 Temmuz 2018. Alındığı Yer: Wiktionary
  • S. Nişanyan. balık. (2018, Temmuz 09). Alındığı Tarih: 09 Temmuz 2018. Alındığı Yer: Nişanyan Sözlük

Tek Delikliler (Monotremata)

Yumurtlayan Memeliler (Prototheria)

Yazar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Yazar

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim