Uçaklar Ne Kadar Güvenlidir?

Yazdır Uçaklar Ne Kadar Güvenlidir?

1. Uçaklar ne kadar güvenli?

İstatistiki olarak bakıldığında uçaklar en güvenli ulaşım aracıdır. Havayolları, sadece kendi ülkelerinde değil, uçtukları tüm ülkelerin havacılık otoriteleri tarafından sık sık denetlenir. Aynı denetimler, havayollarının yanı sıra bakım, hava trafik, yer hizmetleri şirketleri ve kuruluşları için de geçerlidir. Her gün binlerce uçak havalanıyor ve başarıyla iniş yapıyor yılda en fazla 1-2 arasında uçak kazası görülür, bu da istatiksel olarak yok denecek kadar azdır. Ek olarak 2016 yılında 40.4 milyon uçuşta 3.8 milyar yolcu seyahat etti.

 

2. Uçak tipleri arasında hangisi daha emniyetli?

Tüm uçaklar ister tek motorlu, pervaneli olsun veya içinde yüzlerce yolcu taşısın, havacılık otoriteleri tarafından çok detaylı testlerden geçirilir. Standartları vermeyen uçaklar kesinlikle yolcu taşımasına izin verilmez. Yeni nesil sistemler sayesinde artık havada çarpışma, windshear olarak adlandırılan çok aşırı rüzgar değişimleri gibi olayların önüne erken uyarı sistemleri sayesinde geçilmiştir. Bunun için Flap açması gerekir kokpit ekiplerinin.

 

3. Yolcu olarak başıma hangi acil durum gelebilir?

Tahliye, yolcunun başına diğer acil durumlara göre daha sık gelebilir. Tahliyenin amacı, uçak yerdeyken acil çıkış kapılarının açılıp kabinin 90 saniye içinde boşaltılmasıdır. İkinci en fazla meydana gelen olay ise kabin basıncı kaybıdır. Bu tür durumlarda üst tarafınızda yer alan oksijen maskeleri düşer. Tahliye durumunda şayet acil çıkış koltuğundan bilet almışsanız panik yapmamaya çalışıp insanları yönlendirmeniz lazım, belki de saniyeler içinde uçakta yangın çıkacak ve sizin bu soğukkanlılığınız sayesinde insanların hayatları kurtulabilecek.Zaten yolculuk öncesi bu sorumluluğu kabul edip etmediğinizi size soracaklar şayet kabul etmiyorsanız yer değişimi yapılmaktadır.

 

4. Tahliyede ne yapacağım?

  • Öncelikle sakin olun.
  • Kravatınızı gevşetin, ayakkabınız topukluysa çıkartın. Üzerinizdeki kalem gibi sivri objeleri çıkartın.
  • Acil çıkış kapılarının açılmasıyla birlikte panik yapmadan seri olarak kapıya doğru yönelin.
  • Uçağı şişme kaydırak olarak adlandırılan “slide”ları kullanarak terk edin.
  • Eğer acil çıkış kapılarının orada oturuyorsanız, kapıyı açmakla yükümlü olduğunuzu unutmayın.
  • Uçuş öncesinde acil durum kartını gözden geçirin ve en yakın çıkış kapısının bulunduğu yere gidin.

 

5. Neden oksijen maskeleri düştü?

Kabin basıncında kayıp yaşandığında, yukarıdaki bölümden maskeler dökülecektir.

  • Sakin olmaya çalışın. Maskelerden birini başınıza nefes alacak konumda geçirin.
  • Yanınızda çocuğunuz varsa, önce kendi maskenizi takın. Daha sonra çocuğunuza maskeyi takın. Unutmayın, oksijen oranının azalması nedeniyle ancak kendinizde olursanız, çocuğunuzu kurtarabilirsiniz.
  • Maskelerden gürül-gürül hava gelmez. Bu nedenle yavaş yavaş soluyun.
  • Uçağınız 3 bin 300 metre yüksekliğin altına inince, maske kullanımına gerek kalmayacaktır.

 

6. Uçakta en güvenli koltuk hangisi? 

Hangi koltuk daha güvenli sorusunun cevabı yok denecek kadar az. Koltuğun güvenliği ancak bir kaza ile ortaya çıkıyor. Her uçak kazası ise bir öncekine hemen hemen hiç benzemiyor. Yani kaza nedenleri arasında ortak ilişkiler olsa da uçağın çarpması ya da yanması her seferinde farklı oluyor. Yukarıdaki resim buna benzer bir tablodur ve güvenli denilen yerlerin böyle bir garantisi yoktur.

Bu farklılıkta her olayda güvenli koltuk ya da koltukları farklı olarak ortaya çıkarıyor. Örneğin bir yere inerken önden vuran uçağın arka koltukları daha güvenli oluyor. Alçalma sırasında ortasından bir tepeye vuran uçağın arka ve ön tarafındaki koltuklardan sağ kurtulanların sayısı hayli fazla.

Normal bir yolculukta türbülanstan etkilenme oranınız orta sıralardaki koltuklarda daha az gibi gelebilir. Ama yine de bütün sallantıyı hissedersiniz. Büyük uçakların kuyruğa yakın arka kısımlarındaki koltuklarda daha fazla mide bulantısı olabilir. Kuyruk bölümündeki gezinmeler bunun nedenidir. Ama bir çok kazada kuyruk kısmında oturanların çoğunun kurtulduğu inancı çok yaygındır. Aslında bu da yanlış.

Pencere tarafındaki koltuklar koridor tarafındaki koltuklara göre daha güvenli bulunur. Sebebi üst kısımdaki bagaj bölümü kapağı açıldığında aşağı bir çanta düşerse pencere yanında oturan fazla etkilenmez. Hangi koltuğun daha güvenli olduğu konusunda yüzlerce neden ve yine bir o kadar o nedenleri çürütecek başka nedenler bulmak mümkün.

Bu bilgilere ek olarak; son 35 yılda sağ olarak kurtulan yolcuların da olduğu uçak kazalarının sayısı 18'dir. Bu kazalar detaylı incelenerek uçakta en güvenli koltuğun hangisi olduğu üzerine yapılan çeşitli çalışmaların sonucu ise çok çarpıcı.

  • Ekonomi Daha Güvenli: Uçağı 3’e böldüğümüzü düşünün. Kazalarda ön bölümdeki koltuklarda hayatta kalma oranı yaklaşık %30, orta bölümde yaklaşık %40, arka bölgede ise yaklaşık %50 seviyelerinde. Yani ekonomi sınıfı yolcuları, business veya first class sınıfına göre daha güvenli görünüyor.

  • Orta Koltuğu Bir Daha Düşünün: Kazalarda en az ölüm oranı, % 28 ile, uçağın arka bölümündeki orta koltuklarda oturan yolcular arasında ölçülmüş. En yüksek ölüm oranı ise uçağın öne yakın kısmında koridor tarafında oturan yolcularda. Yani yolcuların nefret ettiği orta koltuk aslında daha güvenli. Belki bundan sonra onlara “rahatsız orta koltuklar” yerine “şansınızı artıran koltuklar” demeliyiz.Koridordaki ölüm oranını yükselten durum, düşüş anında baş üstü dolaplarındaki valizlerin koridordaki yolcuların üzerine düşmesi.

  • Acil Çıkışa Yakın Olun: Bir başka ilginç sonuç da acil çıkışların 2 sıra arkasında oturan yolcuların da hayatta kalma oranının bir hayli yüksek olduğu.

  • Hayatta Kalma Tüyoları: Kaza anında emniyet kemeri bağlı olmayanların hayatta kalma şansı hemen hemen hiç yok. Oturduğunuz sürece kemeri bağlayın,düşüş anında Brace pozisyonu almak çok önemli.Talimatları iyi dinleyin.

 

Sonuç olarak... Bütün bu bilgiler ışığında, kazalarda hayatta kalma oranının oturduğunuz koltuk kadar uçağın nereden darbe aldığı ile de ilgili de olduğunu unutmayın. Örneğin kuyruk kısmında meydana gelen bir sorun sebebiyle düşen uçaktaysanız, arka tarafta ve orta koltukta oturuyor olsanız bile şanslı olduğunuzu söylememiz biraz güç.Bu yüzden en güvenli koltuğun hangisi olduğunu kesin olarak söylemek zor ama kesin olarak söyleyebileceğimiz şey uçağın en güvenli seyahat aracı olduğu.Şöyle ki bir araba ile yaptığınız seyahatte kaza ihtimaliniz 18 bin’de 1; yaya olarak 6000’de 1; motosiklet ile 112’de 1. Oysa uçakta bu oran 4.7 milyonda 1.

 

7. Türbulansta hangi koltukta oturmak yolcuyu daha az rahatsız eder?

Uçakların ağırlık merkezlerine yakın olan noktalar yani orta kısımlar türbulanstan daha az etkilenir. Ancak kabinde ortada bulunan koltukları seçmeniz, yani kanada yakın olmamız, türbulanstan kurtulduğunuz anlamına gelmez.

 

8. İniş ve kalkış sırasında neden pencere perdelerini açık duruma getiriyoruz?

Tahliye sırasında dışarıyı daha iyi görebilmemiz açısından iniş ve kalkış sırasında perdelerin açık duruma getirilmesi gerekiyor. Tahliyede uçağın sağında veya solunda yangın çıkmışsa, diğer taraftan tahliye yapılacağı için yolcunun buna hazırlıklı olması gerekiyor. Bu nedenle perdeler açık iniş ve kalkış yapılıyor.

 

9. Gece yapılan kalkış veya inişlerde neden kabin ışıkları kapatılıyor?

Bu uygulamanın amacı yolcunun gözlerinin karanlığa alışmasını sağlamaktır. Bu nedenle kabin ışıkları kapatılır veya en düşük seviyeye getirilir.

 

10. Uçuş sırasında bazen uyarı sesleri duyarız. Bu ne anlama gelir?

Kabin memurunu çağırdığınız düğmeye bastığınızda bu ‘ding’ sesi gelir. Düğmenin ışığı yanar. Kabin, hostesler tarafından sürekli kontrol edilir. Bu sesi duyan veya düğmesi yanan yolcuyu gören kabin memuru hemen size ulaşır. Eğer tuvaletteyken türbülans anonsu yapıldığında benzer bir ses duyabilirsiniz. En kısa sürede koltuğunuza geçin ve kemerlerinizi bağlayın. Eğer türbülans başladıysa tuvaletteki kollara tutunarak kendinizi emniyete alın.

 

11. Kabin anonsundaki  ‘Slide armed and cross-check’ ne demek?

 Uçakla her seyahatinizde, kalkış öncesi ve iniş sonrası duyduğunuz; her defasında ne anlama geldiğini merak ettiğiniz, kabin amirinin zor anlaşılan ve hafif mırıldanan metalik sesli anonsuna dair gizemi ortadan kaldırıyorum. “Cabin crew, slides armed and cross check!”Kalkıştan önceki anons “Kabin ekibi, tahliye kaydıraklarını hazır konuma getirin, birbirinizi de kontrol edin” anlamına gelir. Uçak teker koyduktan sonraki anons ise, “Cabin crew, slides disarmed and cross check" yani “Kabin ekibi, kaydıraklarla işimiz kalmadı, devreden çıkarabilirsiniz, birbirinizi de kontrol edin” anonsudur. Slide, acil bir durumda yolcuların uçaktan atlarken yaralanmasını önleyen tahliye kaydırağının adıdır.

Yolcu güvenliği açısından böylesi önemli bir sistemin, elle devreye sokulmasındaki temel amaç ise arızaya karşı güvenliğin mümkün olduğunca mekanik olmasını sağlamak. Hatta bazı uçaklarda kapılar sadece acil çıkış amaçlı tasarlandığı için daima “Slides Armed” konumda tutuluyor.Kalkıştan hemen önce kabin amirinden gelen hatırlatma ile kabin görevlileri kaydırakları hazır konuma getiriyor. Acil bir durumda, kaydıraklar armed iken acil çıkış kolu kaldırıldığında / çekildiğinde kapı kilidi açılıyor. Kapı bu konumdayken dışarı doğru ittirilerek, acil çıkış sistemi etkinleşiyor, kapı açılıyor ve kaydırak otomatik olarak dışarı doğru şişmeye başlıyor. İnişten hemen sonra ise kaydıraklar yanlışlıkla açılmasın diye devre dışı bırakılıyor. Slidelerin oldukça maliyetli olduğunu da söylemeden geçmeyelim. Uçak yerdeyken kaydırakların yanlışlıkla açılması durumunda ciddi mali zarar oluşmasıyla birlikte, uçak seferden çekiliyor.

 

12. Uçak indikten sonra park yerine giderken neden kemerleri bağlıyoruz, ayağa kalkamıyoruz?

Uçak indikten sonra yerde giderken acil bir durum oluşabilir. Pilotlar sert fren yapmak zorunda kalabilir. Bu tür bir durumda kemerini bağlamayan, ayakta olan yolcu yaralanabilir. Yaralanmaların önüne geçebilmek amacıyla uçak tam olarak durup gerekli ikaz yapılmadan kemerinizi çözmeyin, ayağa kalkmayın.

 

13. Yolcu Uçaklarında Nasıl Sistemler Mevcuttur?

Kalkış ağırlığını görüntüleme,uçağın yüksekliğini sabitleme, uçağın hızını sabitleme, otomatik pilot, ILS iniş vs. gerçekten son teknoloji sistemler bulunur uçaklarda. Mesela uçuş boyuca uçak neden fazla hareket etmiyor? Çünkü rotayı otomatik olarak takip ediyor takip boyuca çarpışmalara karşı olmakla beraber bir çok uyarıcı sistemler mevcuttur. Eğer uçuş sırasında uçak otomatik pilota bağlı olarak rotayı takip etmeseydi ve uçak kontrolü daima pilotun elinde olsaydı uçak defalarca sallanırd. Belki de bir otobüs ile seyahat ettiğinizi sanırdınız.

 

14. Hava şartları kötü olursa ne olur?

Sisli ve karlı hava olsun hatta gece olsun pilotlar kokpitte uçağın yüksekliğini (yere basmasına ne kadar mesafe olduğunu) + yönünü (yukarı mı aşağı mı sağa mı sola mı ilerliyor gibi) + uçağın hızını + ve diğer ekrandan pistin nerede olduğu görebiliyorlar bununla beraber piste inilecek ayarlanmış rotayı otomatik pilot yoluyla takip edip inebilirler eğer ki durum vahim görülüyorsa ILS iniş yapabilirler ILS iniş ile seçilmiş olan pistin heading + frekans bilgilerini girip daha sonra GPS yerine NAV uyguladıktan sonra hem otomatik alçalma hem de otomatik hizalama yoluyla tamamen otomatik inebiliyorlar. Pilotların kokpit pencerelerine bakmalarına hiç gerek kalmıyor. Rüzgara karşı ise zaten günümüzdeki uçaklar rüzgara karşı dayanıklıdır sadece sert rüzgara karşı gereken belli bir derecede flap (kanat) açılır uçağı sakin tutar.

 

15. Uçak motoru durursa ne olur?

Uçakla seyahat eden hemen her yolcunun aklını kurcalar bu soru.Merak etmeyin böyle bir olayın gerçekleşme ihtimali, milyarda birin bile altında.Motorlar durursa kokpit ekipleri belli aralıkta flap açar uçağın hızı düşse de havada kuş gibi asılı olarak (böyle 1 saat kadar ilerleyebildiği görülmüştür) bu süre boyunca pilotlor inilecek bir havalimanı veya müsait bir düz alanı bulurlar ve inmek için alçalmaya geçer.Ayrıca seyir esnasında uçaktaki tüm motorlar dursa bile hayatta kalabilirsiniz.

 

Motorların Hepsi Bir Anda Durur mu?:

 Bu durum ancak birkaç sebeple meydana gelebilir:

- Seyir esnasına uçulan bölgede yaşanan ani bir volkanik patlama etkisi.

- Çok büyük bir kuş sürüsünün içinden geçilmesi.

- Uçaktaki tüm yakıtın tamamen bitmesi.

Ama uçaklarda genel olarak "20’ye 1 oranı" denen bir oran vardır. Yani havada 1 kilometre irtifa kaybı yaşayacağınız sürede yerde yaklaşık 20 kilometre yol alırsınız. Bu da yerden 10 km yüksekte tüm motorları kaybederseniz 200 kilometrelik mesafede bir havalimanı bulup, süzülerek yere inebileceğiniz anlamına geliyor.Bugüne kadar böylesi olayların bir çoğunda en ufak bir yaralanma olmadan pilotlar uçağı indirmeyi başardı.

 

16. Türbülans olursa ne olur?

Bugüne kadar türbülans yüzünden uçak kazası yaşandığı görülmemiştir, türbülans sırasında kokpit ekipleri 45-50 derece flap açıp türbülansı engelleyebiliyor, tabi ki türbülans sırasında kemerinizi bağlı tutmanızı tavsiye ederim. Türbülans yüzünden uçak kazası olasığı çok düşüktür.

 

17. Uçaklar havada çarpışırsa ne olur?

Her gün binlerce yolcu uçakları aynı anda uçmasına rağmen uçaklar bir biriyle çarpışmıyor çünkü trafiği takip eden TCAS II sistemi ile kokpit ekibi uyarılıyor. Ancak buna rağmen çarpışma mümkün müdür? Teorik olarak evet, mümkün. Ama bu sistemler sayesinde bu tip olaylar çok nadir yaşanmıştır.

 

18. Kalkış sırasında uçak düşer mi?

Uçağın kalkışı sırasında uçak kazaları çok nadirdir bu tarz kazaların olma sebebi uçağın tipi büyük ve ağır olduğu ve pistin yeterli uzun olmadığı zamanlar uçak kalkış sırasına geçmek için koşarken yeterli hız alamadığı için havadayken uçağın burnu 90’C e kadar havaya kalkar ve düşüşe geçer.

Kalkış sırasında olası kaza riski çok düşüktür ama mümkündür de. Genelde Boeing 747 gibi ağır araçların askeri havaalanı pisti gibi küçük pistlerden kalkış yapmasıyla ortaya çıkabiliyor onun dışında kalkıştan sonra yeterli hız alınmazsa uçak tipi ne olursa olsun uçamayıp çakılmaya gidecektir ama burada da korkacak bir şey yok. Her gün binlerce uçak havalanıyor ve başarıyla iniyor kazaya gidenlerin büyük kısmı inişte görülür.

Kalkış öncesi flapler 15 dereceye (flap derecesi duruma göre değişir) alınır daha sonra kalkışa hareket edilir flaplerin 15 derece açık olmasının sebebi ise uçağın iyi tırmanış yapabilmesi içindir.

 

19. İniş sırasında kaza olma ihtimali yüksek midir?

Uçak inişe geçmeden önce kule ile irtibata geçer kulenin belirlediği pist ve pist bilgileriyle inişe başlar. İniş sırasında eğer ILS destekleyen bir pist ise bu piste ILS veya manuel olarak inecektir belli yükseklikte belli bir hız ve flap ayarıyla alçalır pisti göremese de navigasyon ve yükseklik, yön, hız gösterge ekranı desteğiyle rahatlıkla inebilir. Genelde uçak kazaları büyük kısmı pilot hatalarıdır diyebiliriz.

 

20. İniş sırasında pilot tekerlekleri açmayı unutursa ne olur?

Kimilerine komik gelebilecek bir soru olsa da, bu soru sıklıkla sorulmaktadır. Bu tip sorunlar için kokpitte uyarı veren bir sesli uyarı sistemi bulunmaktadır. Bu sistem, pilotlar bir şeyi "unutacak" olurlarsa, sesli bir şekilde onları uyarır. Örneğin: "Çok yüksektesin!", "Yavaşla!", "Tekerleri aç!" gibi...

Son olarak da şimdiye kadar en az kaza yapmış hava yollarının listesini verelim. Liste 2014 yılına kadar olan kazaları yansıtmaktadır. Buraya tıklayarak, istediğiniz firmanın yıldız değerlerine bakabilirsiniz.


 

Anlayacağınız, uçuş konusunda paranoya düzeyinde bir korkuya sahip olmanın bir anlamı yoktur. İstatistiksel olarak otobüs kazaları uçak kazalarından daha sıktır ve can almıştır. Sadece bunlar da değil tarihteki bazı trajedik olaylar bu kazaların yanında devasa kalır. Aşağıda tablosunu vereceğim olaylara göz atınca uçaklardan korkmamanız gerektiğini daha iyi anlayacaksınız. 

Teşekkür: Bu yazımızı gözden geçiren uçak mühendisi Muhammed Yılmaz'a teşekkür ederiz. Konuyla ilgili aşağıdaki canlı yayın sohbet kaydımızı izlemenizi önemle tavsiye ederiz:

 

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. BruceAir
  2. ATW Online
  3. Aviation Week
0 Yorum

Giriş




Tavsiye Edilenler

Bilim Eğlencelidir!

En Aktif Yazanlar

İnsan Türüyle İlgili Gerçekler