Dollo ''Yasası'' (Hipotezi) Nedir?

Yazdır Dollo

Öncelikle, başlıktaki karmaşıklığı da gidermek adına, hemen şu açıklamayı yapalım: 1893 yılında Belçikalı bilim adamı Louis Dollo tarafından ortaya atılan bu hipotez hiçbir zaman yasa, daha bilimsel adıyla kuram (teori) olmamıştır. 



Evet, ileri sürüldüğü zamanlarda bir "yasa" olarak görülmüş ve bu şekilde isimlendirilmiştir; ancak modern bilim dahilinde "Dollo Hipotezi" olarak bilinmektedir. Ancak zaten bu sözde "yasa", bugün büyük oranda geçerliliğini yitirmiş, hipotezi çürüten veya en azından "yasa" olmaktan alıkoyan sayısız örnek bulunmuştur. Hatta bu hipotezi çürütecek o kadar çok örnek vardır ki, bu hipotezin desteklenmesi bir yana, Evrimsel Biyoloji'de geri evrim (yakınsak evrim ile birleştirilirse, ikisine birden homeoplasy denir) denen bir terim bulunmaktadır. Dollo "Yasası", daha çok "doğal ve istatistiki bir genelleme" olarak algılanmaya başlanmıştır. Açıklayalım:
 
Dollo Hipotezi, evrimsel bir değişiklik geçirildikten sonra, atasal duruma geri dönülemeyeceğini ileri sürer. Hipoteze göre örneğin evrimsel süreçlerle körelen bir organ yeniden ortaya çıkamaz veya var edilen bir organ, atasal konumuna geri dönemez, yani körelemez. Zaten açıklamayı daha okurken akla gelebilecek sayısız örnek, bu zayıf hipotezin geçersizliğini bize göstermektedir. Yine de açıklamalarımıza devam edelim:
 
Dollo Hipotezi'ne, daha çok, "istatistiki bir genelleme" olarak bakılması gerekir. Bu görüşe göre, evrimi etkileyen çevresel ve diğer parametreler o kadar çok sayıdadır ki, evrimsel bir değişimin tekrarlanması veya tamı tamına geriye alınması, istatistiki olarak mümkün değildir. Dawkins, Dollo Hipotezi'nin bunu gösterdiğini söyler. Stephen Jay Gould ise, hemen her zaman olduğu gibi, Dawkins'e göre daha yumuşak yaklaşır olaya ve Dollo Hipotezi'ni "geri alınamazlık" (irreversibility) kavramı dahilinde, olasılıklar evreninden seçilen bir ihtimalin, diğer tüm ihtimalleri kapatması olarak algılar. Yani önünüzde A, B, C, D ihtimalleri mevcutsa ve siz A'yı seçerseniz, diğer üç ihtimal istatistiki olarak ortadan kalkmış olur. Gould, Dollo'nun hipoteziyle bu geri dönülemezliği ileri sürdüğünü söyler. 
 
Biz, Evrim Ağacı olarak, verilebilecek "istisna"ların sayısının çokluğundan ötürü, Dollo Hipotezi'ni eski moda ve üzerinde durulmaması gereken, daha çok Dawkins ve Gould karışımı bir yaklaşımla, istatistiki bir değerlendirme olarak görmekten yanayız. Biz de, parametrelerin çokluğundan ötürü evrimsel basamakların iki defa izlenmesinin (ileriye veya geriye doğru) düşük ihtimal olduğunu düşünmekteyiz. Öte yandan, genetik yasalarını bilmeyen Dollo'nun, çok önemli kavramlar olan "genleri" yaşadığı dönem itibariyle anlayamadığını ve değerlendirmediğini düşünmekteyiz. Çünkü kimi zaman genlerimizde meydana gelen bir mutasyon, bir özelliğin kapanmasına veya ortaya çıkarılamamasına sebep olabilir. Ve aynı gen, pek çok yıl sonra tekrar mutasyona uğrarsa, ataya dönüşler görülebilir.
 
Ayrıca geri evrim kavramı kapsamında, zaten evrimin kimi durumda farklı yollarla da olsa geriye gidebildiği görülmektedir. Kuzey Amerika'daki kurbağaların alt çenelerindeki dişlerin tekrar atasal konuma doğru evrimleşmesi, geri evrim kapsamında açıklanabilir. Diğer bir örnek de, denizden karalara çıkan ve yayılan hayvanlardan bazılarının, denizlere geri dönmesi olarak gösterilebilir. Örneğin bu son örnekte, genetik baskıdan çok, çevresel baskılar rol oynamaktadır. Dolayısıyla geri evrimin gerçekleşebilmesi için sadece genler değerlendirilmemelidir. 

Dollo Hipotezi'ne karşı olan örneklerden bir diğeri de, dikenlibalıklardır. Dikenlibalıkların ataları ve kuzenleri, güçlü zırhlara ve üç hatlı dikenlere sahip, yüksek savunma becerisi olan hayvanlardı. Washington Gölü'nde yaşayan bireylerin ise, yüzlerce yıl boyunca göl dibindeki çamur birikintileri içerisinde saklanmaya adapte olmaları sebebiyle, bu gereksizleşen zırhları körelerek küçülmüştü. Bu, 1960 yılına kadar sürdü. Gölde yapılan çalışmalar sonrasında 1960 yılında bu ufak hayvanın saklandığı çamurlu alanlar ortadan kalktı ve türün popülasyonları, yine avcılarıyla yüzyüze kaldılar. Sadece 49 yıl içerisinde (1957'den 2006'ya kadar geçen sürede), türün zayıf, zırhsız ve çelimsiz bireylerinde, sadece birkaç on nesil içerisinde atalarına ait özellikler geri evrimleşti ve yeniden zırhlı yapıya kavuştular. Böylece sadece gözlerimizin önünde meydana gelen ciddi bir evrim örneği değil, aynı zamanda geri evrimin harika örneklerinden biri bilim camiasına sunulmuş oldu.

 

Sonuç olarak, Modern Evrimsel Biyoloji dahilinde Dollo Hipotezi üzerinde çok fazla durmak pek isabetli olmayacaktır. Elbette istatistiki olarak edinilen bir özelliğin birebir yitirilmesi veya yitirilen bir özelliğin birebir kazanılması, istatistiki olarak çok zor, hatta olanaksıza yakındır. Ancak şartlar öyle denk geldiğinde, türlerin milyonlarca yıl sonra bu şekilde yitimler veya kazanımlar edindikleri görülür. Bu örneklerin sayısı sonsuz değilse bile, var olan düşük olasılık çerçevesinde yukarıda saydığımız birkaç örneğin varlığı, bu hipotezi çürütmektedir. Çevre, sürekli ve rastgele olarak değiştiği için evrim de rastgele bir şekilde yön değiştirir. Bu rastgele yollardan bazılarının çakışması imkansız değilse de, oldukça güçtür. Fakat bu güçlüğe rağmen, dediğimiz gibi, bu örnekleri doğada bulmak mümkündür.

Umarız faydalı olmuştur.
 
Saygılarımızla.
 
ÇMB (Evrim Ağacı)
 
Kaynaklar ve İleri Okuma:
6 Yorum