Bilimsel Tartışma - 7: Korkuya Başvurma, Övgüye Başvurma, Acımaya Başvurma, Saçmalığa Başvurma

Yazdır Bilimsel Tartışma - 7: Korkuya Başvurma, Övgüye Başvurma, Acımaya Başvurma, Saçmalığa Başvurma

Merhaba arkadaşlar,

 

Bu yazımızda 4 farklı mantık hatasını göreceğiz. Bunlar, genellikle tartışmalarda sıklıkla rastlanan; ancak sıradanlaştığı için farkına varmadığımız hatalar. Bunları öğrendiğiniz zaman tartışmalarda çok daha bilinçli davranabileceğinizi düşünüyoruz. Hemen konuya girelim:

 

1) Appeal To Fear / Korkuya Başvurma

 

Korku, insanların en temel duygularından bir tanesidir. Bu sebeple en güçlü duygusal karmaşaları yaratabilecek olan temel duygu da korkudur. İnsanlar, yüzyıllardır korkuyu kullanarak istediklerini yaptırmaya çalışmışlardır. Bunun etkileri, hayatımızın her alanında görülebilir. Kısaca hayatımız, mantık hataları üzerine kuruludur diyebiliriz. Korkuya Başvurma'nın temel formu şu şekildedir:

 

  1. Korku yaratması hedeflenen Y İddiası ileri sürülür.
  2. Dolayısıyla X İddiası doğrudur (X'in, genellikle Y ile ilgisi yoktur.)

Bu noktada bir ayrım yapmak gerekir: İnanmak için Mantıksal Sebep (İMS) ve İleriye Dönük Mantıksal Sebep (İDMS). Bunların ilki, günlük yaşantıda "kanıt" dediğimiz kavram ile aynıdır. Bir hipotezin doğruluğunu görmek için elde ettiğimiz veriler doğrulayıcı ise, buna kanıt deriz. İkincisi ise günlük yaşantıda "motiv" olarak geçer. Yani bir işi yapmaya ikna olmak için somut olmasa da motive edici bir veridir. Motiv, insanları belli bir işi yapmak için tetikleyen araçtır. İşte korku, bir kanıt değil, bir motivdir. Konu direk korku ile ilgili değilse, korku asla bir kanıt olamaz; her zaman istenilenin yapılması için bir motiv olarak kullanılır. Doğada da böyledir: Geyiklerin aslandan kaçması için korku bir motivdir, bir kanıt değil. Kanıt, yakalanırlarsa ölecekleri gerçeğidir. Aradaki fark, üzerinde düşünülürse görülecektir. 

 

Bir adet konsept örnek verelim, daha net anlaşılması için: Bir üniversitede öğretmen olduğunuzu düşünün. Aksi bölüm başkanının oğlu, sınıfınızda öğrenci olsun. Oğlunun sınıfta kalması durumunda hayatınızı zorlaştıracağından korkarak oğlunu dersten geçirmeye çalışmanız, korku motiviyle yaptığınız bir harekettir. Ancak bu durum, oğlunun dersten geçmeyi hak ettiğinin kanıtı değildir. 

 

Şimdi diğer örnekler:

 

  • "Hocam, biliyorsunuz ki bu dersten AA almam gerekiyor, yoksa 1 senem uzayacak. Notumu konuşmak üzere bir ara ofisinize uğrarım. Nasılsa okuldayım, biliyorsunuz babam bölümünüzün dekanı. Her neyse, görüşmek üzere."
  • "Bana kalırsa bir av tüfeği doğum günün için iyi bir hediye değil. Çok tehlikeli ve beynini parçalarına ayırabilir. Şimdi, sence de farklı bir hediye almayalım mı?"
  • "Tanrı'nın var olduğuna inanmak zorundasın! Çünkü eğer inanmazsan, cehennemde sonsuza kadar acılar içerisinde yanacaksın ve kimse sana yardım etmeyecek. Üstelik derin yandıkça, yeniden yanması için yeni deri konulacak!"
  • "Evrim Kuramı'nı kabul ettiğini söylemeyeceksin bana değil mi? Bilemiyorum, eğer söyleyeceksen, cebimdeki kelebeğin evriminden bahsetmemiz gerekebilir. Hmm, acaba ekmek bıçağından mı evrimleşti, yoksa satırdan mı?"

Bunların hepsi temel olarak bir tehdit unsuru ve bilimsel olarak bir mantık hatasıdır. Her birinin argümanı geçersiz ve mantık dışıdır. Zaman kaybetmeden devam edelim:

 

2) Appeal To Flatter / Övgüye Başvurma

 

Kimi zaman, korku işe yaramaz ve daha modern duyguların tetiklenmesi gerekebilir. Her insan, övülmekten az ya da çok hoşlanır, bu yüzden övgü, kimi zaman tartışmaların manipülasyonunda iyi bir araç olabilir. Ancak genellikle karşınızdaki belli bir zeka düzeyinin üzerindeyse, kolaylıkla bu oyununuzu fark edecek ve tartışmada kötü bir duruma düşmenize sebep olacaktır. Korkuya Başvurma'da bu görülmez, çünkü ortada bir tehdit unsuru vardır.

 

Form olarak, Övgüye Başvurma şu şekildedir:

 

  1. A Kişisi, B Kişisi tarafından övüldü.
  2. B Kişisi, X İddiası'nda bulunuyor.
  3. Dolayısıyla X İddiası doğrudur.

Bu mantık hatasının arkasında yatan temel sebep, bir bilimsel gerçek sunmak yerine övgüde bulunarak, ispat yükümlülüğünden kaçılmasının hedeflenmesidir. Elbette ki bir övgü, bir ispat değildir ve hiçbir işe yaramaz. Genellikle konuları birbirine bağlamak; ancak karşı tarafı etkilemek amacıyla kullanılır. Örneklerle netleştirelim:

 

  • "Söylemeliyim ki aldığım en iyi Evrim dersi buydu! Bu arada hocam, AA almam için gereken şu iki puan var ya..."
  • "AIDS ile ilgili yaptığın şaka harikaydı patron! Kesinlikle bu özgür düşüncelilerin ülkeyi berbat ettiği fikrine sonuna kadar katılıyorum. Ha bu arada, şu terfi işini konuşsak iyi olmaz mıydı?"
  • "Doğal Seçilim ile ilgili anlatımın gerçekten harikaydı, ağzım açık dinledim! Ancak yine de, sence de tüm canlıların özel olarak yaratılmış olması, biraz daha mantıklı değil mi?"

Bunların hepsindeki temel amaç karşı tarafı överek sınav notunun yükselmesinin geçerliliği, terfinin gerekliliği ve canlıların özel olarak yaratılmasının geçerliliği ile ilgili kanıt sunmak yerine kolay yoldan hedefe ulaşmaktır. Hepsi de mantık hatasıdır.

 

3) Appeal To Pity / Acımaya Başvurma

 

Son olarak değinmek istediğimiz Acımaya Başvurma mantık hatası da, ne yazık ki Evrimsel Biyoloji tartışmalarında çok sık karşılaştığımız bir mantık hatasıdır. Temel formu şu şekildedir:

 

  1. P İddiası, acımayla karışık olarak sunulmaktadır.
  2. Dolayısıyla C İddiası doğrudur (P İddiası, C ile alakalı olmayabilir).

Bu mantık hatasının arkasında yatan sebep de yine, acımanın bir iddia yerine geçmemesidir. Birey, geçerli bir açıklaması olmadığı için karşı tarafa acıyarak, ispat yükümlülüğünden kurtulmaya çalışır. Oldukça kolay fark edilir ve acıyan kişiyi acınası konuma düşüren bir mantık hatasıdır.

 

Ancak bilinmelidir ki, aşağıdaki gibi bir durumda Acımaya Başvurma mantık hatası es geçilebilir çünkü acınası olan durum, gerçekten bir kanıt teşkil edilebilir:

 

Profesör: "Sınavı kaçırdın Mustafa, üzgünüm."

Mustafa: "Biliyorum. Ama bence telafi sınavı vermelisiniz hocam."

Profesör: "Neden ki?"

Mustafa: "Sınava gelirken bir kamyon bana çarptı. Dolayısıyla kırılan bacağım için acile gitmek zorunda kaldık. Bu yüzden telafi sınavı alabilirim diye düşünüyorum."

Profesör: "Haklısın Mustafa, pekala, sınav yapabiliriz."

 

Şimdi gerçekten mantık hatası olduğu örneklere geçelim:

 

Zeynep: "Takım için berbat bir koç olacak."

Mert: "Yapma. Bu işe kalbini koydu ve eğer koçluktan alınırsa kalbi çok kırılır."

Zeynep: "Pekala, herhalde yeterince iyi bir iş çıkaracaktır."

 

Görüldüğü gibi burada neden berbat bir koç olmayacağı açıklanmak yerine, acıma devreye sokularak ispat yükümlülüğünden kaçılmaktadır. Bu bir mantık hatasıdır.

 

Başka örnekler:

 

  • "İşin üstesinden geleceğimden eminim. Ayrıca anneannem çok hasta ve bu yüzden işe ihtiyacım var."
  • "Siz Evrim'i kabul eden zavallı maymunlarsınız ve size acıyorum. Allah'a size acıması ve zavallı ruhlarınızı kurtarması için dua edeceğim. Ne de olsa cehennemde acı bir şekilde yanacaksınız, sizin adınıza gerçekten çok üzülüyorum."

Görüldüğü gibi bunların hiçbir bilimsel geçerliliği yok ve güçlü argümanlar üretemeyen kişilerin başvurduğu ve gerçekten kendilerini acınası konuma düşüren mantık hatalarıdır. Bilin ki bu argümanlar üzerinden giden kişinin, dayanacağı hiçbir nokta kalmamıştır ve çaresizlikten bu mantık hatalarına düşmektedir.

 

4) Appeal To Riddicule / Saçmalığa Başvurma

 

Bu, belki de Evrimsel Biyoloji tartışmalarında, Evrim Karşıtları'nın en sık, en usanmadan, en aralıksız başvurduğu mantık hatalarından biridir. Temel olarak, hiçbir geçerli sebep sunmadan sırf "saçma" olduğunun ileri sürülerek bir iddianın geçersizliğini göstermeye çalışmaktan kaynaklanır. Temel formu şu şekildedir:

 

  1. X İddiası saçma olarak nitelendirilir.
  2. Bu yüzden C İddiası doğrudur (X ile C alakalı olabileceği gibi alakasız da olabilir).

Evrim Karşıtları'nın elinde hiçbir somut, bilimsel veri bulunmadığı için, başvurulabilecek en kolay mantık hatalarından biri olan Saçmalığa Başvurma mantık hatasına sıklıkla düşerler. Hemen örnekler verelim, çünkü bu mantık hatası çok açık:

 

  • "Tabii ki çok değerli müşterimiz ücretlerin azaltılması gerektiğini savunuyor olabilir; ancak buna sadece gülerim!"
  • "Kadın Hakları Vakfı'nı destekliyor muyum? Elbette, kadınlar da artık adisyonu ödeme konusunda eşit tutulmalı! Ha ha!"
  • "Ne yani, şimdi bir maymun, birden ayağa kalktı, koşmaya zıplamaya başladı ve evler, arabalar, uzay gemileri mi inşa etti? Bu iddiaya ancak sizin gibiler inanır, ha ha!"

Görüldüğü gibi yukarıdaki tüm örneklerde, bir şekilde fikir belirtme yükü altına girmeden kolaya kaçma hedeflenmektedir. Mantık hatası oldukça barizdir.

 

---

 

Böylece Başvurma/Yalvarma tipi mantık hatalarının sonuna gelmiş oluyoruz. Aslında birkaç türü daha var:

 

Geleneğe Başvurma (bir şeyin gelenek olduğu için doğru olduğu iddiası), Hınca Başvurma (hınç/öç duygusu uyandırarak konuyu saptırma), Yeniliğe Başvurma (bir şeyin yeni olmasından dolayı doğru olduğu iddiası), vb. Ancak bunlar, bizim ilgimizi çeken tartışmalarda pek kullanılmadığı için, üzerinde özellikle durmayacağız. Merak edenler olursa, açıklamaları yorum olarak yapabiliriz.

 

Umarız açıklayıcı olmuştur.

 

Saygılarımızla.

ÇMB (Evrim Ağacı)

6 Yorum